خوزتوریسم

ساخت مضیف مهمان خانه مردم عرب

مضیف سازه ای بسیار زیبا است که ازنی وحصیر ساخته شده و قدمت آن به هزاره چهارم قبل از میلاد همزمان با دوره سومری ها بر می گردد.

بر اساس یافته های باستان شناسی بین النهرین قدمت سازه هایی مانند مضیف به دوره سومری‌ها و هزاره چهارم قبل از میلاد برمی‌گردد.
اتاق پذیرایی در خانه های شیوخ و بزرگان عرب مضیف یا محل ضیافت نامیده می شود.

در مضیف مراسم ویژه ای شامل: قهوه خوری، شب نشینی، مشورت و راهنمایی در خصوص ازدواج و جلوگیری از اختلافات خانوادگی و طایفه ای انجام می شود.

مضیف سازه ای است که در ساخت آن از مصالحی همچون نی، خشت و گل استفاده می شود.

بر اساس نقش مهرها و نقوش ظروف باستانی بدست آمده در کاوشهای باستانشناسی از بین النهرین و تمدن سومر در جنوب عراق، این سازه در مناطق جنوبی با نی و حصیر و با مصالح کاملا گیاهی ساخته شده است که به آن بیت القصب میگفتند که به نظر می رسد همین مضیف امروزی باشد هر چند مطمینا در طول زمان کارکرد و مفهوم آن تغییراتی داشته است اما دور از ذهن نیست که این سازه مربوط به مناطق تالابی می باشد.
این سبک خانه سازی قدمتی ۵۵۰۰ ساله در حورالعظیم هویزه و جنوب عراق و شادگان دارد.

بر روی نقش برجسته های و الواح بدست آمده در کاوشهای باستان شناسی می توان سازه ی مذکور را مشاهده نمود. یکی از این نقش برجسته ها در موزه لوور فرانسه قرار دارد، که بخشی از یک ظرف آیینی شامل نقش یک بیت القصب(مضیف امروزی) با دو گاومیش در اطراف آن است که مربوط به ۳۵۰۰ ـ ۳۴۰۰ ق.م. می باشد.

آسمانه ی مضیف منحنی شکل و تعداد ستونهای آن فرد می باشند، این مساله به دو دلیل میتواند باشد اول نقش سازه ای و نیارشی آن و دوم ریشه در آیین ها و اعتقادات اعراب دارد.

استراکچر مضیفی که با نی ساخته می شود، محکم و با تاب آوری زیاد بوده و در مقابل زلزله و نیروهای برشی و کشش بدلیل مفصلی بودن اتصالات در آن، نسبت به نمونه ی ساخته شده با خشت و گل، مقاومتر
درب ورودی مضیف رو به قبله ساخته میشود تا مهمان بر این اساس جهت قبله را بتواند تشخیص دهد و همچنین دارای ارتفاع کمی بوده تا وقتی اشخاص به آن وارد شوند به نشانه ی احترام و ادب در برابر بزرگان قدری خم شده و درواقع نوعی احترام گذاشتن به افراد حاضر می باشد.
در وسط فضای مضیف یک اجاق با نام «موگد» برای مراسم قهوه‌خوری قرار میدهند که این مراسم با آداب ویژه ای اجرا می شود.

تحقیق از: نجلا درخشانی _ کارشناس ارشد مرمت و احیا بناها و بافت های تاریخی

عکس:میلاد حمادی/تسنیم

هنر چوقا بافی

چوقا که با نام­ های عبای دهقانی و چوخا نیز شناخته می­ شود بالاپوشی است که مردان قوم بختیاری مانند پالتو بر روی پیراهن آستین­ بلند یا کت می ­پوشند. این بافته‌ی سنتی هنر دست زنان توانمند ایل بختیاری است و یکی از صنایع ­دستی شاخص استان خوزستان چهار­محال و ­بختیاری به شمار می­ رود.

این بافته به نوعی نماد و سمبل ایل محسوب می­ شود. شکل این قبا راسته و بدون آستین است و قد آن تا سر زانو­ها می­ رسد. جنس آن از پشم طبیعی گوسفند و به رنگ سیاه و سفید است.

چوقا که خطوط موازی مشکی بر زمینه سفید آن زیبایی منحصربه ­فردی به آن بخشیده از کهن ­ترین لباس ­های اقوام ایرانی است.

برخی از اهل فن وجود دو رنگ سیاه و سفید را در این تن ­پوش نمادی از خیر برای رنگ سفید و شر برای رنگ سیاه دانسته ­اند و از آنجا که خط ­های سفید از پایین به بالا می­ آیند و خط ­های سیاه از بالا به پایین می ­روند آن را بیانگر پیروزی خیر بر شر می­ دانند. برای بافت چوقا از دستگاه نساجی سنتی استفاده می­ شود.

بافت این تن­ پوش بدون هیچ الگو، مدل، طرح یا نقشه و تنها بر اساس حافظه‌ی ذهنی بافته می ­شود.

برای بافت یک چوقای متوسط، حدود یک کیلوگرم نخ پنبه ای و یک کیلوگرم خامه‌ی پشمی به کار می­ رود

. چوقا برای مردم بختیاری از جایگاه ویژه ­ایی برخوردار است، هر زمان فردی از دنیا برود در غم از دست­ دادن او مردان ایل چوقا از تن بیرون می­ کنند و به هنگام جشن، مراسم عروسی و رقص معروفِ دستمال مردان ایل با پوشیدن چوقا در مراسم حضور پیدا می ­کنند.

در ادبیات شفاهی قوم بختیاری به نمونه­ هایی از چوقا­بافی بر­می­ خوریم که خود نشان از اصالت و ریشه ­دار بودن این هنر اصیل دارد: "چوقا بعد بارون دی نی خُم" یعنی "چوقا پس از باران نمی­خواهم" که به معنی آن است به لطف بی­ه نگام نیازی ندارم

. واژه‌ی چوقا در بخشی از ترانه­ ها هم وجود دارد که بازتاب عشق به وطن است: "بختیاری زادیم چوقای موری به وروم" (من پسری از قوم بختیاری هستم که چوقا به تن دارم) "گربوه روز تفاق مرجون ایدم سی کشورم" (اگر دشمن قصد تجاوز به کشورم را داشته باشد جانم را هم فدا می­کنم).

چوقاهای بافته شده در استان خوزستان و چهار محال و بختیاری از بهترین نوع چوقاست که هر طایفه از ایل سعی دارد آن را به ­شکل مرغوب تری عرضه کند.

در حال حاضر بهترین نمونه‌ی چوخا متعلق به طایفه‌ی کیارسی کیومرثی (مورزی) است. چوقا با قدمت ۱۵۰ ساله در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

قابل ذکر است که روستای شوکل حاجی‌وند در اندیکا استان خوزستان به عنوان روستای ملی چوقابافی به ثبت رسیده است

.اغلب زنان روستای شوکل حاجیوند در شهرستان اندیکا به کار بافت چوقا مشغول هستند و بیشتر آنان فنون بافت این پوشش را نسل به نسل فراگرفته‌اند و به نسل‌های بعدی نیز منتقل کرده و می‌کنند.

عکس:مرضیه رزاززاده/ایمنا

آبشار آرپناه لالی

آبشارهای آرپناه یا آبشارهای کسد در ۴۵ کیلومتری شمال شرقی شهرستان لالی قرار دارد و از مکان‌های دیدنی و توریستی شهرستان لالی است که دارای باغ‌ها و درخت‌های سرسبز است. چشمه بزرگی که از دل کوه سرازیر می‌شود در مسیر خود به شکل آبشار درآمده است که با طی مسیری طولانی و پیوستن به آب چشمه تلوک(بی بی ترخان) و چشمه آب شور(سور) در پایین دست به رود کارون می‌ریزد. قرار گرفتن این مکان در بین کوه‌ها و وجود خود آبشار باعث خنکی نسبی این مکان در تابستان‌ها شده است.

عکاس: مهناز دژبان - ایسنا خوزستان

طبیعت روستای«مال آقا»

مال آقا روستایی در شهر قلعه تل از توابع شهرستان باغملک یکی از مناطق خوش آب و هوای خوزستان می‌ باشد. این روستای گردشگری در منطقه ‌ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه‌ ای مواج و سرد از کنار آن می ‌گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است.

این روستای گردشگری در منطقه ‌ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه‌ ای مواج و سرد از کنار آن می ‌گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است.

همه ساله خصوصاً در دو فصل بهار و تابستان ده ها هزار نفر از اقصی نقاط خوزستان و استان های همجوار برای گذراندن اوقات فراغت و سیاحت به این مکان خوش آب و هوا سفر می‌کنند. از جاذبه ‌های طبیعی این روستا می توان به آبشار زیبای شیوند، درختان انار، چنارهای سر به فلک کشیده و گیاهان محلی در حاشیه رودخانه را نام برد. همچنین می توان به آثار تاریخی این منطقه که شامل کتیبه ‌های سنگ نوشته به جا مانده از دوران مصریان ملقب به بردگپ (سنگ بزرگ) و همینطور آثار باقیمانده از خانه ‌های ساخته شده در دل کوه، اشاره کرد.

یکی دیگر از دیدنی ‌های این منطقه زیبا که به بهشت خوزستان شهرت دارد، یک سازه کهن آبیاری در کنار روستا است که در گویش محلی آن را “بیاره” و در اصطلاح علمی، فلوم (Flume) می‌نامند. این سازه سنتی برای انتقال آب از محل هایی که گسستگی در مسیر وجود داشته باشد ساخته می‌ شود. این سازه در فصول بهار و تابستان پوشیده از گیاه “پر سیاوش” می‌شود و منظره زیبایی به وجود می ‌آورد. علاقمندان دیدار این روستای زیبا از شهر باغملک که به سمت مال آقا حرکت می کنند با پشت سر گذاشتن شهر قلعه تل و طی حدود چهار کیلومتر راه با دیدن تپه ها و کوه ها و نسیم خنک کوهستان و جنگل های انبوه بلوط، گویی وارد دنیایی متفاوت شده اند. کمی جلوتر، روستای تمبی با قدمتی چند هزار ساله و بافتی زیبا در دل کوهستان در مقابل دیدگان گردشگران قد علم می کند

عکس: ایرنا

.

"شیوند" خوزستان منطقه ای زیبا و بکر در دل کوههای منگشت

اهواز- ایرنا- آبشار شیوند بهشتی پنهان در پس کوه های منگشت که تاکنون بکر و دست نخورده باقی مانده است. روستاهای شیوند از سه روستای بزرگ شیوند، نوشیوند و پشت آسیاب به فاصله ۱ کیلومتر از یکدیگر و به شکل یک سه گوش قرار دارند، به گونه ای که رودخانه شیوند از میان این سه روستا رد می شود. آبشار 90 متری شیوند نیز از دل کوه ، فاصله ای حدود ۴ کیلومتر را می پیماید و به دریاچه سد کارون 3 می ریزد.

عکس : حمیدرضاترابی فرد

آرامگاه یعقوب لیث صفاری

آرامگاه یعقوب لیث صفاری که از مکان‌های دیدنی دزفول به شمار می‌رود، با گنبد مخروطی شکل دندانه‌دار در قسمت شمال‌شرقی روستای شاه‌آباد، در ۱۰ کیلومتری جاده دزفول به شوشتر در استان خوزستان، در میان یکی از مهم‌ترین محوطه‌های تاریخی ایران یعنی خرابه‌های شهر جندی شاپور قرار دارد، وجود گورستانی با سنگ قبرهای باستانی در اطراف مقبره گواهی بر قدمت این اثر دارد. گنبد مخروطی شکل آرامگاه از بهترین نوع گنبدهای مخروطی واقع در خوزستان است. جلال و زیبایی نمای گنبد از دور کاملا جلوه‌گر این است که روزی این بقعه برای شخصی بزرگ بنا شده است. بنای آرامگاه از یک ورودی برخوردار است و سطح داخلی آرامگاه را از سطح بیرونی آن جدا می‌کند. سازه اصلی بنا خشت خام است و نقوش برجسته و ملات گچ و خاک دارد. آرامگاه یعقوب لیث صفاری چندین بار بازسازی شده و بنای آن متعلق به دوران سلجوقیان تا قاجاریان می‌باشد. در واقع قدیمی‌ترین قسمت‌های آن متعلق به دوران سلجوقیان است.

عکس: امین نظری- محمدمهدی عاملی/ایسنا

طبیعت شهرستان شوش

شهرستان شوش در شمال استان خوزستان واقع شده است. این شهر تاریخی علاوه بر قدمت چند هزار ساله دارای طبیعتی بکر و آب و هوای خوب در فصل‌های پاییز، زمستان و بهار است. عبور سه رودخانه از شهرستان شوش دانیال و وجود جنگل‌های حفاظت شده کرخه و دز زیستگاه بسیاری از گونه‌های جانوری است. عبور رودخانه کرخه از غرب، رودخانه دز از شرق و رودخانه شاوور از مرکز شوش، طبیعت زیبایی به این شهرستان بخشیده است.

عکس: سید حامد موسوی

شیر سنگی؛ میراثی رو به فراموشی

شیر سنگی، یا «بردشیر»، تندیس‌هایی از جنس سنگ‌ هستند که در گذشته توسط سنگ‌ تراش‌های ایل بختیاری در استان‌های چهارمحال و بختیاری و شمال خوزستان به شکل شیر تراشیده می‌شدند و به نشانهٔ شجاعت، دلاوری و ویژگی‌هایی چون هنرمندی در شکار و تیراندازی در جنگ و مهارت در سوارکاری، بر آرامگاه بزرگان قوم خود قرار می‌دادند. هنوز هم در مناطق بختیاری نشین شیرهای سنگی برای گذاشتن بر سر قبرها می‌سازند. اما دیگر این شیرها شبیه بردشیرها نیستند. شیرسنگی‌های جدید از جنس گرانیت و مرمر و سنگ‌های آهنگی صنعتی تراشیده می‌شوند و طرحشان شبیه شیرهای رومی-فرنگی است.

علیرضا محمدی

زیگورات چغازنبیل

حوطه میراث جهانی چغازنبیل شهری آیینی بوده که در حال حاضر بزرگ‌ترین اثر معماری شناخته شده از تمدن ایلام میانه است. این اثر در قرن ۱۳ قبل از میلاد به دستور پادشاه مقتدر این سلسله، اونتاش نپیریشا ساخته شده و به خدایان بزرگ ایلامی، نپیریشا و اینشوشیناک به صورت وقف اهدا می‌شود.

«زیگورات چغازنبیل» یکی از آثار به جای مانده از تمدن ایلام است که در کنار شهر شوش، هزاران سال ایستاده است. در فاصله سال‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۰ میلادی با توجه به فعالیت‌های گسترده شرکت‌های نفتی خارجی در منطقه و بررسی‌های زمین‌شناسی که از سوی کارشناسان این شرکت‌ها صورت می‌گرفته یکی از کارشناسان شرکت نفت در محوطه چغازنبیل، آجرنوشت‌هایی می‌یابد و آن را به هیئت باستان‌شناسی مستقر در شوش به سرپرستی دومکنم تحویل می‌دهد.
خواندن این آجرنوشته امکان شناخت یکی از شهر‌های ایلامی به نام دوراونتاش را فراهم می‌کند. پس از دومکنم، گیرشمن، باستان‌شناس فرانسوی حفاری‌های چغازنبیل را ادامه می‌دهد. از سال ۱۳۷۸ خورشیدی، کاوش‌ها و مطالعات باستان‌شناسی این محوطه به سرپرستی دکتر بهزاد مفیدی ادامه یافت.
باستان‌شناسان برای این مجموعه تاریخی، عملکرد دفاعی قائل نشده‌اند. ذیقورت با تشدید روی حروف «ق و ر» کلمه‌ای اکدی است. در ایران تلفظ این کلمه از گزارش‌های گیرشمن گرفته شده و عموماً زیگورات نوشته شده و به معنای بلند و برافراشته ساختن است. با نزدیک شدن به نوروز، فصل سفر و گردشگری در ایران، مسئولان و مدیران سایت‌های تاریخی و فرهنگی کشور در تلاش هستند تا با بهبود خدمات و امکانات، تجربه بهتری را برای گردشگران داخلی و خارجی فراهم کنند.
در این راستا، مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه از نصب دکل موقت مخابراتی همراه اول در محوطه باستانی چغازنبیل خبر داد. این اقدام با هدف تقویت اینترنت و بهبود ارتباطات مخابراتی برای گردشگران نوروزی انجام شده است. مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه، می‌گوید: «با همکاری اداره مخابرات شهرستان شوش، یک دستگاه تقویت‌کننده آنتن همراه اول در محوطه چغازنبیل نصب شده است. این اقدام با رعایت مسائل حفاظتی و با هدف بهینه‌سازی خدمات‌رسانی به گردشگران انجام شده است.»
عاطفه رشنویی با اشاره به اهمیت دسترسی به اینترنت در دنیای امروز ادامه می‌دهد: «امروزه دستیابی همزمان به اطلاعات تحت وب و اشتراک‌گذاری تصاویر با دوستان و آشنایان از مهم‌ترین تفریحات گردشگران در سفر به مکان‌های تاریخی محسوب می‌شود. نصب‌و‌راه‌اندازی این دکل با هدف افزایش پهنای باند و ظرفیت شبکه ارتباطات مخابراتی در راستای ارائه خدمات مطلوب و با کیفیت به گردشگران نوروزی و پایداری ارتباطات در محوطه تاریخی چغازنبیل بوده است.»
وی با تأکید بر نقش مؤثر طرح‌های مخابراتی در ارائه خدمات به گردشگران تصریح می‌کند: «تهیه بستر و ایجاد زیرساخت‌های مخابراتی و اینترنت از اهداف اصلی پایگاه میراث‌جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه است. این اقدامات نه تنها رضایت گردشگران را به همراه دارد، بلکه به معرفی بهتر این سایت تاریخی به جهانیان کمک می‌کند.»
چغازنبیل، یکی از باشکوه‌ترین آثار تاریخی ایران و جهان، در استان خوزستان واقع شده است. این محوطه باستانی که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده، بازمانده شهر دوراونتاش، پایتخت ایلام باستان، است. زیگورات چغازنبیل به عنوان یکی از نخستین نمونه‌های معماری مذهبی در جهان، هر ساله هزاران گردشگر را به خود جذب می‌کند.

با توجه به اهمیت این سایت تاریخی، ارائه خدمات مناسب به بازدیدکنندگان از اولویت‌های مسئولان این پایگاه است.

منبع: روزنامه جوان

موزه به سازی شوش

موزه شوش در سال ۱۳۴۵ افتتاح شد که از آن موقع تا اواسط دهه ۱۳۵۰ دوبار چیدمان آن تغییر می‌کند. باوقوع جنگ تحمیلی، موزه تا سال ۱۳۶۲ تعطیل و در این سال با تعدادی اشتباه مطالعاتی و اشیای سنگی موجود در سالن‌های نمایش بازگشایی می‌شود.

سپس در سال ۱۳۸۳ پس از یک دوره تعطیلی طولانی که به‌منظور توسعه صورت گرفته بود، موزه با تعدادی از اشیاءِ عودت داده‌شده از تهران و بعضی از اشیای موجود در انبارها بازگشایی شد.

باتوجه به رسالت موزه شوش که موزه‌ای باستان‌شناسی بود، لزوم ارتقای سطح کیفی و کمی موزه در دستور کار قرار گرفت که در همین راستا، طی ماه‌های گذشته ضمن اضافه کردن تعدادی ویترین و محل نمایش جدید در موزه، طی چند مرحله، اقداماتی از جمله انتقال هشت اثر نفیس سنگی از درون قلعه و باغ پیرامونی به درون موزه، جایگزین کردن اشیایی با محتوای تاریخی و فرهنگی بالاتر بجای اشیایی از همان دوره که کمتر معرف بار فرهنگی زمان خودشان بودند، رنگ‌آمیزی همه سالن‌های موزه به گونه‌ای که رنگ زمینه به نمایش بهتر اشیاء کمک کند، تهیه ۷۰ متر مربع تابلوهای معرفی و محتوایی و متناسب با سالن‌های نمایش و اشیا به نمایش گذاشته‌شده، متناسب‌سازی روشنایی سالن‌ها و ویترین‌ها، الحاق سالن‌های جنبی به چرخه بازدید و بهسازی نمای بیرونی موزه، در راستای طرح محتوایی و ارتقای سطح کیفی و کمی موزه صورت گرفت.

عکس: سپیده سلمانوندی