خوزتوریسم

مسجد جامع شوشتر

مسجد جامع شوشتر از قدیمی ترین مساجد کشور که بنای اولیه آن، از آثار قرون اولیه اسلامی است که بر طبق نوشته کتب تاریخی، در سال ۲۵۴ هـ . ق توسط المعتزبالله - خلیفه عباسی - بنیان نهاده شد و سال ها بعد توسط المسترشد بالله - خلیفه دیگر عباسی ( متوفی ۵۲۹ هـ. ق) به اتمام رسید .

بنای این مسجد در قرون بعدی، خاصه در دوره صفوی، تغییر اساسی یافته است . براساس شواهد موجود و منابع مکتوب، بنای اولیه مسجد به سبک منسوب به عربی مشتمل بر شبستانی در جانب قبله و شاید رواقی در اضلاع دیگر صحن بوده است .

با توجه به نوشته تذکره شوشتری، شبستان مسجد تیرپوش بوده تا اینکه در دوره صفوی - سال ۱۰۸۸ هـ. ق - به جهت فساد تیرهای چوبی، شبستان با طاق های آجری بر روی پایه های متشکل از قطعات سنگی پوشش یافته است

بنابراین، بنای کنونی مسجد، بیشتر از آثار دوره صفوی و بعد از آن است و از بنای اولیه آن ، غیر از نقشه ساختمانی، بقایای کتیبه بخشی از دیوار جانب قبله و دیوار شرقی بین گلدسته و منار و خود منار که در قرن هشتم هجری به بنای اولیه افزوده شده، چیز دیگری مشهود نیست.

بنای کنونی مسجد مشتمل بر شبستان بزرگ جانب جنوبی، صحن وسیع ، منار و گلدسته جانب شرقی است.

بخش اصلی مسجد یا شبستان ستوندار جنوبی به ابعاد ۴۰/۲۶×۳۹ متر دارای پوشش طاق و گنبد است که بر روی ۵۴ پایه و جرز استوار گردیده است . پایه ها، از بلوکه های سنگی کوچک با ابعاد استاندارد ساخته شده که دارای پایه و سرستون چهار ضلعی و ساقه ۸ ضلعی هستند .

زوایای سرستون ها به صورت مقرنس های ساده ای در آمده است . طاق های بالای ستون ها، مرتفع و دارای قوس شکسته هستند . بر روی طاق های مذکور، پوشش های گنبدی قرار گرفته است . در میانه ضلع جنوبی شبستان، محرابی با گچبری های به شیوه صفوی و در اضلاع دیگر شبستان، سنگ نوشته ها و کتیبه های گچبری و فرامینی نصب کرده اند که عمدتا مربوط به دوره صفویه هستند . ظاهرا قدیمی ترین این کتیبه ها، بخشی از کتیبه گچبری قرآنی است که در آن به خط کوفی تزیینی، بخشی از سوره یاسین را نگاشته اند .

در این بنا حدود ۱۹ کتیبه نصب کرده اند که عموما به بنای مسجد ارتباطی نداشته و بعضا از جای دیگری به این مکان منتقل شده اند. بر سردر خارجی شبستان که مزین به مقرنس و آجر کاری است، دو قطعه سنگ نوشته نصب شده که بر آنها آیا تی به تاریخ ۱۱۷۵ هـ. ق کتیبه شده است .

در ضلع شرقی صحن مسجد، در غرفه اختصاصی کوچکی، قبر مؤلف تذکره شوشتر : سیدعبدالله جزایری و پدرش سیدنورالدین - به ترتیب، متوفی ۱۱۷۳ و ۱۱۵۸ هـ. ق - قرار دارد . چسبیده به ضلع شرقی مسجد، بقایای مناره زیبایی از قرن هشتم هـ. ق دیده می شود که بخش زیادی از آن ویران شده است . این مناره دارای ساقه ای استوانه ای و مزین به آجر کاری است که در میان آجر کاری ها، کتیبه های زیبایی به خط بنایی از کاشی فیروزه ای رنگ با عبارات "لله "، "محمد" و"علی " نشانده اند .

تا اواسط قرن دوازدهم هجری، ۲۶ متر از ارتفاع مناره برجای بوده (امروزه تنها ۱۶ متر آن باقی است) و کتیبه تاریخی آن بر لوحی سنگی بر قسمت بالای مناره نصب بوده است.

براساس کتیبه مزبور، بانی مناره، سلطان اویس بن حسن ایلکانی است . مؤلف تذکره شوشتر، تاریخ کتیبه را ۸۲۲ هـ.ق خوانده ؛ اما از آنجا که سلطان اویس در سال ۷۷۶ هـ. ق درگذشته، یا در نوشتن و خواندن کتیبه قصوری رفته، یا کتیبه و تزیینات مناره از بازماندگان سلطان اویس بوده که کار وی را به اتمام رسانیده اند.

در میانه ساقه منار، میله ای آجری است که پله های درونی منار به دور آن قرار می گرفته اند . در نزدیکی این منار و بر بالای ضلع شرقی، گلدسته مانندی با پوشش کاشیکاری برجای مانده است .

این بنا در دوره های مختلف تعمیر و بازسازی و به شماره ۲۸۶به ثبت تاریخی رسیده است.

عکس:ایکنا/مونا صیافی زاده

حضور گروه رسانه ای گردشگری و فرهنگی خوزستان در نخستین رویداد دورهمی فعالان برتر حوزه ها ی صنایع فرهنگی کشور

نخستین رویداد دورهمی فعالان برتر حوزه های صنایع فرهنگی، ویژه فعالان این عرصه اعم از؛ تولید کنندگان و فعالان حوزه *صنایع دستی، هدایای فرهنگی، فیلم و انیمیشن، طراحی و تولید پوشاک،اسباب بازی، نوشت افزار و عروسک به همراه دو بخش ویژه فعالان حوزه رسانه و تولید محتوا در زمینه صنایع فرهنگی ، سه شنبه ۳۱ مردادماه ساعت ۸ در تهران، خیابان حجاب، سالن گردهمایی شهید بهنام محمدی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به صورت حضوری و آنلاین برگزار خواهد شد

مدیرکل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی خوزستان:

ثبت دزفول به عنوان شهر جهانی کپو فرصتی برای رونق اقتصاد است

مدیرکل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی خوزستان در پیامی ثبت دزفول به عنوان شهرجهانی کپو را تبریک گفت.

به گزارش روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خوزستان در این پیام آمده است:

براساس قوانین و آیین نامه های شورای جهانی صنایع دستی مصوبه سال ۲۰۱۴ میلادی شهرها و روستاهای مختلف می توانند باوجود یک رشته صنایع دستی که دارای شهرت قابل قبول درسطح ملی و بین المللی و استانداردهای مشخص شده ای هستند و نامزد ریاست عنوان شهر یا روستای جهانی صنایع دستی شوند.
ثبت شهرها یا روستاهای جهانی که دارای صنایع دستی خاص و منحصر به فرد هستند و از فرهنگ غنی برخوردار می باشند، باعث می شود که بیشتر و بهتر دیده شوند و پتانسیل ها و ظرفیت های آنها به بهترین شکل معرفی گردد. وجود این شهرها برای توسعه گردشگری داخلی و خارجی بسیار حائز اهمیت است و در همین راستا شهرستان دزفول در سال ۱۳۹۸ بعنوان شهرملی کپو ثبت گردید و در اسفندماه ۱۴۰۱ پس از روند تخصصی تشکیل پرونده بهمراه سه شهر و روستای دیگر از استان های گیلان، اصفهان و بوشهر که نامزد جهانی شدن در حوزه صنایع دستی بودند، توسط ارزیابان شورای آسیایی و اقیانوسیه از کشورهای هند و کویت به نمایندگی از شورای جهانی صنایع دستی مورد بازدید و ارزیابی قرار گرفت و پس از تایید به عنوان شهرجهانی کپو ثبت شده است.

ازجمله مزایای جهانی شدن شهرکپو، معرفی محصولات در سطح بین المللی و فروش محصولات در سطح جهانی، برندسازی جهانی و رونق کسب و کار افراد محلی و همچنین معرفی فرهنگ و آداب و رسوم منطقه در سطح جهانی است.

باید توجه داشت آنچنان که آقای مهندس ضرغامی وزیر محترم میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی هم ابراز نمودند، ثبت جهانی شهر صنایع دستی دزفول آغاز یک مسئولیت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در سطح بین المللی است. دزفول و مردم سخت کوشش که دربیرگیرنده ی تاریخ و فرهنگ غنی است نمونه ای از تجمع یکجای بخشی از هویت کشورمان است.

در این میان صنایع دستی بعنوان یکی از ستاره های آن درخشید و جهانی شد، این رویداد به ذاته یک فرصت است، فرصتی برای رونق اقتصاد، اشتغال و گردشگری.
ضمن تبریک این رویداد به همه صنعتگران و هنرمندان کشورمان، به هم استانی های عزیز و شهروندان و هنردوست و صنعتگران سخت کوش دزفول و همه دست اندرکاران به سهم خودم شادباش عرض می کنم.

محمدحسین ارسطوزاده
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان خوزستان
۲۷ مرداد ماه

آئین رونمایی از کتاب مجلس شبیه خوانی امام زاده عبدالله شوشتر

آئین رونمایی از کتاب مجلس شبیه خوانی امام زاده عبدالله شوشتر با حضور پیشکسوتان شبیه خوانی استان خوزستان و کشور و مسئولین استانی و شهرستان شوشتر برگزار شد

به گزارش رسانه گردشگری وفرهنگی خوزستان ، آئین رونمایی از کتاب «مجلس شبیه خوانی امام زاده عبدالله شوشتر » اثری از کوروش شباب و به کوشش خلیل ضرغامپور با حضور پیشکسوتان شبیه خوانی استان خوزستان و کشور و مسئولین استان خوزستان و شهرستان شوشتر روز پنج شنبه ۲۵ امرداد در محوطه تالار فرهنگ شهرستان شوشتر برگزار شد

در این مراسم که هم زمان با اجرای مجلس شبیه خوانی «مجلس شبیه خوانی امام زاده عبدالله شوشتر » توسط هیئت عاشورائیان سلاسل شوشتر در میدان شبیه خوانی زنده یاد شاهرخ علاف زاده در محوطه تالار فرهنگ برگزار شد ، شبیه خوانان پیشکسوت استان خوزستان و مسئولین در مورد این کتاب سخنانی را ایراد کردند

مراسم رونمایی از این کتاب ارزشمند توسط کانون شبیه خوانی و نمایشهای آئینی و سنتی انجمن هنرهای نمایشی خوزستان با همکاری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شوشتر، انجمن هنرهای نمایشی شوشتر، کانون بسیج هنرمندان شوشتر و مدیریت تالار فرهنگ برگزار شد.

دزفول و کاشان ثبت‌جهانی شدند/ مهندس‌ضرغامی: غفلت‌های گذشته در صنایع‌دستی را جبران می کنیم

وزیر میراث‌فرهنگی با انتشار متنی در توئیتر خود از ثبت جهانی دزفول و کاشان در رشته‌های کپوبافی و منسوجات سنتی خبر داد.

به گزارش میراث‌آریا، مهندس ضرغامی در صفحه شخصی خود نوشت: شورای جهانی صنایع‌دستی، ۲ شهر ‎دزفول و ‎کاشان را به عنوان شهر جهانی کپوبافی و شهر جهانی منسوجات سنتی، به ثبت رسانید.او در بخش دیگری از متن خود ادامه داد: بازرسی‌های دقیق ارزیابان، تکمیل مستندات، بررسی‌های میدانی و … پشتوانه‌ی این رویداد مبارک هستند.

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تصریح کرد: ثبت جهانی ‎دزفول و ‎کاشان قبل از آنکه یک امتیاز محسوب شود، یک مسؤولیت است. جهانی شدن، یعنی افزایش مسؤولیت برای تقویت رویکرد توسعه‌، افزایش کارگاه‌ها، گسترش آموزش، اشتغال، عمومی‌سازی و پایدار کردن این جایگاه در سطح بین‌الملل.

او در پایان نوشت: ‎کپوبافی، هنر بافندگی از ضایعات درخت خرماست. مصنوعات بسیار زیبا، محکم و کاربردی، بدون نیاز به هزینه‌ی گزاف ریالی و ارزی برای مواد اولیه! صنایع‌دستی، رکن مهم اقتصاد فرهنگ است و باید غفلت‌های گذشته را جبران کرد.

تا کنون ۱۱ شهر و ۳ روستا ایران به عنوان شهر و روستای جهانی در رشته های مختلف صنایع دستی در شورای جهانی صنایع دستی ثبت شدند، اکنون با ثبت دزفول و کاشان، شهرهای جهانی صنایع دستی ایران به ۱۳ شهر رسید.

همچنین لوح ثبت دزفول شهر جهانی کپوبافی و کاشان شهر جهانی نساجی سنتی که در شورای جهانی صنایع‌دستی به تصویب رسیده است، ابلاغ شد.

به‌گزارش خبرنگار میراث‌آریا بر اساس اعلام شورای جهانی صنایع‌دستی و بر اساس ارزیابی‌های انجام شده از سوی ارزیابان این شورا در سفر به ایران و بازدید از شهرهای دزفول و کاشان این دو شهر به ترتیب به‌عنوان شهر جهانی کپوبافی و شهر جهانی نساجی سنتی اعلام شد.

در لوح شورای جهانی صنایع‌دستی درباره شهر دزفول آمده است: شورای جهانی صنایع‌دستی درخواستی برای عنوان "شهر جهانی صنایع‌دستی برای سبد بافی" از دزفول در سال 2022 دریافت کرد. بعد از ارزیابی توسط هیئت اجرایی بین‌المللی WCC و کمیته فرعی شهر صنایع‌دستی جهانی، تصمیم گرفته شد شهر دزفول به عنوان «شهر جهانی صنایع دستی برای سبدبافی» (کاپو) تعیین شود.از درخواست ارسال شده به WCC و گزارش ارزیابی توسط هیئت داوران، مشخص است که دزفول از شهرت خوبی در صنعت صنایع‌دستی در سطح ملی و بین‌المللی برخوردار است و مشخص است که صنایع‌دستی عمیقا در جامعه دزفول ریشه دارد و نقشی جدایی ناپذیر در جامعه خود ایفا می‌کند. انتظار می‌رود دزفول به تعهد خود نسبت به عنوان شهر جهانی صنایع‌دستی برای سبد بافی (کاپو) عمل کند، مبادلات بین‌المللی خود را گسترش دهد، و همکاری و ارتباط خوبی با سایر شهرهای شبکه شهر صنایع‌دستی برای ایجاد بستری مشترک برای صنعتگران جهان داشته باشد.انتخاب دزفول به عنوان شهر جهانی سبدبافی (کاپو) بافی را به دزفول تبریک می‌گوییم.

همچنین در لوح اعلامی از سوی شورای جهانی صنایع‌دستی درباره انتخاب کاشان به‌عنوان شهر جهانی نساجی سنتی آمده است: شورای جهانی صنایع‌دستی در سال 2022 درخواستی را برای عنوان "شهر جهانی صنایع‌دستی برای منسوجات سنتی" از کاشان دریافت کرد. بعد از ارزیابی توسط هیئت اجرایی بین‌المللی و کمیته فرعی شهر جهانی صنایع‌دستی، تصمیم گرفته شد شهر کاشان به عنوان "شهر جهانی صنایع‌دستی نساجی سنتی" معرفی شود. از درخواست ارسالی به WCC و گزارش ارزیابی توسط هیئت داوران، مشخص است که کاشان از شهرت خوبی برای صنایع‌دستی در سطح ملی و بین‌المللی برخوردار است و مشخص است که صنایع دستی عمیقاً در جامعه کاشان ریشه دارد و نقشی جدایی ناپذیر در جامعه دارد. انتظار می‌رود کاشان به تعهد خود نسبت به عنوان شهر جهانی صنایع‌دستی نساجی سنتی عمل کند، مبادلات بین‌المللی خود را گسترش دهد، و با سایر شهرهای شبکه شهر صنایع دستی همکاری کند تا بستری مشترک برای صنعتگران سراسر جهان فراهم کند.انتخاب کاشان به عنوان شهر جهانی صنایع‌دستی نساجی سنتی را به کاشان تبریک می‌گوییم.

انتهای پیام/

کد خبر

میراث جهانی ایران، میهمان تهرانی‌ها شد

پویش «ایران‌بین» با ارائه ۶۰ نما از ۲۶ اثر «میراث جهانی» ایرانی ثبت شده در یونسکو، در سازه‌ها و بیلبوردهای تبلیغاتی شهر تهران برای ترویج سفر به نقاط دیدنی ایران آغاز به کار کرد.

به گزارش میراث آریا، این پویش با همکاری وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، سازمان زیباسازی شهر تهران و شبکه نسیم آغاز شده و با ارائه بیش از ۱۴ هزار نقطه دیدنی ایران، به اطلاع‌رسانی پیرامون همه این نقاط می‌پردازد.

در گام نخست این پویش به همت سازمان زیباسازی شهر تهران، مردم پایتخت شاهد تصاویری دیدنی از ۲۶ مکان تاریخی و فرهنگی جهانی هستند.

علاوه بر این ویژه برنامه برنامه «ایران‌بین» به‌زودی از شبکه تلویزیونی نسیم پخش می‌شود و تبلیغات این پویش با هشتگ #ایران_ببین هم چند ماهی است که در رسانه‌های اجتماعی آغاز شده است.

پویش «ایران‌بین» با ارائه ۶۰ نما از ۲۶ اثر «میراث‌جهانی» ایرانی ثبت شده در یونسکو، در سازه‌ها و بیلبوردهای تبلیغاتی شهر تهران برای ترویج سفر به نقاط دیدنی ایران آغاز به کار کرد.

هنر اصیل خوزستان 🌴

هنری با قدمت بیش از ۵۰۰ سال از دل طبیعت

هنری بر گرفته از تارپود عشق و امید

میتوان در ذره ذره آنها عشق را لمس کرد

قصه دل خالقش را خواند

رنگ ها و نقش های که انگار لب به سخن می‌گشایند ،و داستانی شنیدنی را روایت میکنند

کپوبافی از هنرهای اصیل مردم خوزستان است که مواد اولیه برای ساخت آن طبیعی می باشد و از برگ درخت خرما درست می شود .

کپوبافی هنری است که بیشتر در مناطق جنوبی ایران رواج دارد و زنان هنرمند این منطقه به بافت , کپو مشغولند. کپو از برگ درخت خرما درست می شود .امروزه برخی برای رنگارنگ شدن کارهایشان از کامواهایی , رنگی برای بافت آن استفاده می کنند .برای دوام بیشتر کپوهای بافته شده بهتر است آنها را در جای خشک , نگهداری کنیم

رایج‌ترین نوع حصیربافی خوزستان که به‌عنوان حصیر شاخص خوزستان معروف است، “کپو” نام دارد. کپو نام محلی, حصیربافی است. این محصول خاص استان خوزستان است که با پیچیدن برگ خرما به دور نی‌های مردابی, به شکل فتیله‌ای بافته می‌شود ,و دارای قابلیت‌های فرم‌دهی زیاد است و به‌همین علت تنوع در فرم‌های کپو زیاد است.

“کپو در لغت به سر یا کله و اصطلاحا به هر شیء کروی، گرد یا چمپاتمه زده گفته می‌شود و در تعریف، به مصنوعات حصیری که از برگ خرما یا “کرتک” به بافته می‌شود، اطلاق می‌گردد.”

کرتک (KERTAK) نوعی گیاه خودرو است که در حاشیه نهرها، رودخانه‌ها و دشت‌ها در مناطق باتلاقی, و گرمسیری به وفور یافت می‌شود. کرتک علف هرزی است که دارای ساقه بلندی همچون گندم است , و ساقه آن لاغر و کشیده و مثل نی دارای بند بند است

کارگاه موسس صنایع دستی بانو بهبهان با ایجاد اشتغالزایی برای ۴۰۰ الی ۵۰۰ نفر افراد نیازمند از کار آفرینان موفق در زمینه صنایع دستی استان خوزستان می باشد

این کارگاه و موسسه با آموزش افراد تحت پوشش کمیته امداد برای ایجاد شغل و کمک به محرومیت زدایی منطقه نقش بسزایی در زنده نگه داشتن صنایع دستی دیرینه استان خوزستان و تحولی عظیم در کپوبافی شهرستان بهبهان و اقتصاد منطقه دارد .

همچنین محصولات این کارگاه از مواد کاملا طبیعی برگ نخل و گیاهی بنام کرتک که غذای هیچ حیوانی نیست بافته وتولیدمیشود و از دل طبیعت می‌رویند و به دل طبیعت براحتی برمیگردندوجذب زمین میشوند وهیچ ضرری برای طبیعت ندارند .

فارغ از اینکه محصولات پلاستیکی غیرازاینکه برای نگهداری مشکل ساز هستند ومحصولات درون انها شته وحشره میزند به مرور زمان شکسته و یا غیر قابل مصرف می شوند و نیز به هر دلیلی این محصولات دیگر کاربری نداشته باشند سالها طول می کشد تاجذب زمین شوند و این امر باعث تخریب محیط زیست می شود

علاقه مندان جهت سفارش محصولات می توانند با شماره تماس زیر تماس حاصل فرمایند
سرکار خانم مریم جعفری
صنایع دستی بانو بهبهان
۰۹۱۶۸۷۵۹۳۳۱

عشایر بختیاری در ییلاق

عشایر لرستان در طول سال برای دست یافتن به مراتع سرسبز در ییلاق و قشلاق دوبار اقدام به کوچ می کنند؛ در بهار از نیمه فروردین تا اواخر اردیبهشت از منطقه گرمسیر (شهرهایی در استان خوزستان) به منطقه سردسیر در استان چهار محال و بختیاری و دامنه های شمالی رشته کوه زاگرس نقل مکان می کنند و از اواخر شهریور تا اواسط آبان هم همین مسیر را برمی گردند.

عشایر در ییلاق در بخش هایی از منطقه زز و ماهرو در شهرستان الیگودرز ساکن می شوند و بساط زندگی ساده خود را در کنار مردمان این مناطق پهن می کنند.

فریبا طرحانی

در گفت وگو با ایلنا مطرح شد:

دیدار با اسماعیل یغمایی مسیر کاری مرا به میراث فرهنگی کشاند/ یغمایی برای من یک دانشگاه است

کتاب شوش اثر اسماعیل یغمایی که به دلایل مختلفی و از جمله عدم رضایت مندی نویسنده، پس از دو مرحله انتشار، به چاپ دوباره تن داد، با تغییراتی دوباره به موضوع کاوش های باستان شناسی در شهر پانزدهم می پردازد.

به گزارش خبرنگار ایلنا از خوزستان، هر چند که کتاب شوش «کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر پانزدهم، دوره عیلام میانی» نوشته اسماعیل یغمایی در دو مرحله «نخستین بار در سال ۱۳۹۳ توسط سهامی انتشار و در مرحله دوم در سال ۱۳۹۴ دنیای اقتصاد» به چاپ رسید، اما به گفته خود اسماعیل یغمایی، بنا به دلایلی که نارضایتی از نوع چاپ مطرح شد، برای بار سوم توسط انتشارت کارنامک و با افزودن تصاویر رنگی، نقشه کاوش دوباره، اصلاحات جدید، جلد گالینگور و طرح جلد تازه و با کیفیتی درخور، با ویراستاری سمیرا ایمنی به چاپ نهایی رسید.

سمیرا ایمنی که ویراستاری و چاپ دوباره کتاب شوش را انجام داده است در گفت وگو با ایلنا می‌گوید: در دوران تحصیل در رشته مترجمی زبان انگلیسی و به منظور همکاری در تدوین کتاب‌های اسماعیل یغمایی به او مراجعه و با او همراه می‌شود و از آن زمان تا کنون بیش از ۱۹ سال از عمر این آشنایی می‌گذرد. این دیدار، زمینه ساز علاقه مندی ایمنی به باستان‌شناسی را شکل داده و مسیر مشترکی میان او و اسماعیل یغمایی ایجاد می‌شود که نتیجه آن گردآوری، همکاری، ترجمه، ویراستاری و چاپ بیش از ده‌ها جلد کتاب تا کنون بوده است.

ایمنی در خصوص چگونگی ورودش به حوزه باستان‌شناسی و نشر می‌افزاید: پس از شکل گیری ارتباط و همکاری مشترک با اسماعیل یغمایی و علاقه مندی به میراث فرهنگی، در یک تصمیم جدید، کارشناسی مترجمی زبان خارجه را نیمه تمام رها کرده و با شرکت دوباره در کنکور و کسب رتبه ۲ رشته باستان‌شناسی وارد دانشگاه سراسری شدم.

او در ادامه می‌گوید: در دوران تحصیل و به دلیل اشتغال همزمان، بعدازظهرها به همکاری خود با استاد یغمایی ادامه داده و با پایان دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد و قبولی در مقطع دکترا، شرایط به گونه‌ای پیش رفت که مجبور به کنارکشیدن از ادامه تحصیل و پذیرش کار تمام وقت شدم. برای من هرگز گرفتن مدرم ملاک نبوده و با توجه به حجم بالای فعالیت‌های کاری، این موضوع را پذیرفته بودم که خود حضور در کنار اسماعیل یغمایی و این تلاش‌های شبانه روزی، به واقع یک دانشگاه محسوب می‌شود که شاید این فرصت به ندرت برای کسی دیگر پیش بیاید.

ایمنی با تاکید بر حساسیت‌های کاری که اسماعیل یغمایی در چاپ آثار خود همواره به خرج می‌دهد، می‌افزاید: اولین کتاب مشترک ما امامزاده‌های تهران بود، به دلیل چالش‌هایی که میان ما و دفاتر انتشاراتی همواره بوده و نتیجه کار هرگز به رضایت بخشی منجر نمی‌شد و چاپ آثار به کندی پیش می‌رفت. با این حال در هر چند سال یکبار به چاپ یک کتاب و شاید هیچ بسنده کرده بودیم. در این دوران اسماعیل یغمایی بارها موضوع تاسیس یک دفتر انتشاراتی را مطرح می‌کرد. با گذشت زمان و تشدید چالش‌های نشر، شرایط به گونه‌ای پیش رفت که نیاز به داشتن یک دفتر انتشاراتی برای چاپ آثار اسماعیل یغمایی بیش از پیش احساس شد و سرانجام همین احساس نیاز منجر به تاسیس انتشارات کارنامک شد.

این ویراستار جوان در خصوص چاپ و اهمیت دوباره کتاب شوش معتقد است: آنگونه که استاد یغمایی می‌گوید، مگر در این دنیا چند نمونه شاخص و نزدیک به شوش وجود دارد. شهری با رج‌هایی از تپه‌های پست و بلند، ویرانه کاخ‌های هخامنشی، نیایشگاه‌هایی از هزاره‌های دور، خطوط درهم بافت معماری شهر پانزدهم، مسجدی ویرانه، دژ فرانسویان، شکسته ستون‌های سنگی، تکه سفالینه‌های رها شده در هر طرف که وقتی پا روی آن‌ها می‌گذاری، مانند این است که به قلب آدمی چنگ می‌زنند و تو را با خود به درازنای تاریخ می‌برند.

مدیر انتشارت کارنامک در تشریح این کتاب گفت: با توجه به کاوش‌های ۱۱ متری گریشمن در سال ۱۹۴۶ در حوالی شهر شاهی و رسیدن به لایه پانزدهم، کنارکشیدن از ادامه کندوکاو و نامگذاری آن به عنوان شهر پانزدهم «شهری از دوره سوکل مخ ها»، این کاوش بدون نتیجه و در قالب گزارش‌هایی پراکنده و نامنظم که هیچ گونه همخوانی با هم ندارند، کما اینکه جانشینان گیرشمن و بیشتر به بهانه لجاجت و دشمنی با او، نه تنها به آن نپرداختند، بلکه به گونه‌ای آن را رها کردند که انگار هرگز شهر پانزدهمی وجود نداشته است.

او ادامه داد: پس از انقلاب و با ورود میرعابدین کابلی و پذیرش طرح سامان بخشی، پاکسازی و به سرانجام رساندن کاوش‌های رها شده در این بخش مهم از تاریخ شوش، پس از سی و شش سال نخستین گروه ایرانی و به منظور تجربه کاوش راهی شوش و شهر پانزدهم می‌شوند که این نخستین تجربه باستان‌شناسان ایرانی برای یک کاوش دوباره است. افزون بر این، کاوش دوم در شهر پانزدهم شوش از روز ۲۵ دی ماه ۱۳۷۹ آغاز و پس از پنج هفته به پایان رسید.

این پژوهشگر ایرانی تاکید کرد: اگر ۲۳ سال پیش، اسمااعیل یغمایی با میرعابدین کابلی همراه نمی‌شد، امروز دیگر از شهر پانزدهم چیزی باقی نمانده بود. در حقیقت این کتاب گزارشی است از کوششی سخت در ویرانه‌هایی که تنها بخش‌هایی کوچک، پراکنده و از یکدیگر جدا شده از آن باقی نمانده بود. کتابی که می‌توان خستگی ها، نگرانی ها، شب نخوابی‌ها و عشق اسماعیل یغمایی به میراث کهن ایران را در بند بند آن دید و ساعت‌ها با او در شوش و شهر پانزدهم قدم زد.

هفت تپه (سفالینه‌های دوره‌ی عیلام میانه)، شوش (کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر پانزدهم-دوره عیلام میانی)، چهارده هزار سال فرهنگ برای همیشه زیر آب رفت (بررسی‌های باستان‌شناسی ایوه و دشت گل)، ارگان عیلامی-ارگان اسلامی، تاریخی که زیر آب خفه شد، تنها بخشی از فعالیت‌های مشترک میان اسماعیل یغمایی و سمیرا ایمنی در حوزه تاریخ و باستان شنایی خوزستان است.

منبع :ایلنا

خبرنگار: بهنام رضایی

مدیرکل میراث‌فرهنگی استان خوزستان تأکید کرد:

ضرورت وجود بهترین امکانات در بافت‌های تاریخی خوزستان

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان گفت: در تمام مجموعه بافت‌های تاریخی واقف بر این هستیم که باید در همه بافت‌های تاریخی استان بهترین امکانات استاندارد و روز زندگی و زیرساخت‌ها وجود داشته باشند.

به‌گزارش میراث‌آریا به نقل از روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان، محمدحسین ارسطوزاده روز سه‌شنبه 17 مردادماه 1402 با حضور در خبرگزاری ایسنا به‌مناسبت روز خبرنگار با اشاره به بناهایی که مخروبه‌اند و اغلب به عنوان زباله‌دانی و... مشاهده می‌شوند، اظهار کرد: این بناهای مخروبه با الگوهای معماری که متناسب با بافت ‌تاریخی آن‌هاست و از آن به عنوان ضوابط اختصاصی بافت ‌تاریخی یاد می‌شود، قابلیت احیا شدن را دارند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان ادامه داد: عقیده ما این است که این بناهای رها شده باید آباد شود و در راستای خدمت‌رسانی به بافت انجام وظیفه کنند؛ بنابراین هیچ دلیلی برای ‌این‌که در بافت ‌تاریخی، محلی متروکه یا مخروبه باشد و به حال خود رها شود وجود ندارد مگر این‌که معضل اصلی بافت تاریخی مالک‌ شخصی باشد چرا که بناهایی وجود دارند که به دلیل بلاتکلیفی بین وراث تخریب می‌شوند.

او اضافه کرد: بناها را می‌توان به نوعی حفاظت و مرمت کرد و پس از آن کاربری فرهنگی و گردشگری درستی برای آن‌ها درنظر بگیرد.

ارسطوزاده تأکید کرد: در تمام مجموعه بافت‌های تاریخی واقف بر این هستیم که باید در همه بافت‌های تاریخی استان بهترین امکانات استاندارد و روز زندگی و زیرساخت‌ها وجود داشته باشند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان با اشاره به این‌که دو رویکرد اساسی برای بافت ‌تاریخی وجود دارد توضیح داد: ابتدا باید زیرساخت‌های شهری و زندگی امروزی را تأمین، گسترش و به وجود آوریم تا سپس بهسازی محیطی و محوطه‌ها انجام شود. بنابراین برای بافت‌های تاریخی ابتدا باید فضای ‌شهری مناسب که در شأن ساکنان باشد ملاحظه شود تا پس از آن بافت ‌تاریخی به عنوان نقشی که در گردشگری و تفرج‌گاه دارد بتواند ایفای نقش کند.

او با تأکید بر این‌که باید زیرساخت‌های لازم ایجاد شود افزود: برای این‌که بنایی حفظ شود ما نمی‌گوییم که آن بنا بر سر مالک خصوصی تخریب شود و یا این‌که متروکه بماند چراکه متروکه و ویران شدن آثار تاریخی به هیچ عنوان مورد تأیید ما نیست.

ارسطوزاده با بیان این‌که در حوزه حفاظت از بناهای تاریخی دو تا سه روش وجود دارد ادامه داد: یک روش این است که برای بناهای ارزشمند اعتبارات مشارکتی وجود دارد که دولت بلاعوض برای مرمت اثر تاریخی هزینه می‌کند و مالکان شخصی در صورت ثبت‌ملی بودن بنا می‌توانند تقاضا کنند. مالک شخصی می‌تواند در سامانه ثبت‌نام کند و از اعتبارات و تسهیلاتی که شامل بافت‌های فرسوده و تاریخی است استفاده کند.

او ادامه داد: روش دیگر این است که مالک ‌شخصی با سرمایه‌گذار بخش ‌خصوصی برای تغییر کاربری بنای تاریخی مشارکت کند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان خاطرنشان کرد: بقا و حفاظت ارزش‌های میراث‌فرهنگی که در محل سکونت، معیشت و زندگی مردم هستند ارتباط مستقیمی با تعاملی که جامعه محلی با آن‌ها دارند برقرار می‌کند.

او با اشاره به این‌که میراث‌فرهنگی به‌ دلیل درآمیختگی با فرهنگ و نقش بستن در دل و جان مردم ارزشمند می‌شود، افزود: در همه کنوانسیون‌های ملی از قبیل آیین‌نامه‌ها، نظام‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها و حتی در کنوانسیون‌های بین‌المللی، جامعه محلی باید در کنار میراث‌فرهنگی و اثر تاریخی احساس خوشبختی کند.

درخواست مرمت «قلعه سلاسل» شوشتر براساس عکس‌های قدیمی

یک دوستدار میراث‌ فرهنگی با اشاره به اینکه تصاویر قدیمی از قلعه سلاسل شوشتر وجود دارد گفت: هدف ما این است که این قلعه را براساس همان عکس‌های قدیمی مرمت و بازسازی کنیم.

ابوالفضل‌ مهدی‌پور در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره پیگیری‌های مستمر دوستداران میراث‌ فرهنگی برای مرمت و بازسازی بخش‌هایی از این قلعه گفت: اقدامات لازم برای بازسازی، بهسازی و ترمیم بخش‌هایی از این قلعه مستلزم تخصیص اعتبار و مشارکت تمام مسؤولان ذی‌ربط در استان و کشور است.

او با اشاره به اهمیت قلعه تاریخی سلاسل و نیاز توجه به این کهن اثر تاریخی گفت: اگر از سوی مقامات بالاتر به دوستداران میراث ‌فرهنگی برای بازسازی قلعه دستورکاری اعلام شود با هماهنگی می‌توانیم کارهایی را برای قلعه انجام دهیم.

قلعه سلاسل شوشتر دژی است بسیار بزرگ که دارای حیاط‌های مفصل و متعدد و سربازخانه‌ها و طویله‌ها و حمام‌ها و شبستان‌ها و برج‌ها و باغچه‌ها و قورخانه و نقاره‌خانه و حرم‌خانه و آشپزخانه و قاپی‌های متعدد و حوض‌های بزرگ و حصار و خندق بوده ‌است. این قلعه به همراه ۱۵ اثر تاریخی دیگر شوشتر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (پنجم تیر ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی‌تاریخی شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید.

مهدی‌پور با اشاره به این‌که این قلعه تاریخی همچون گذشته پابرجاست گفت: برای حفظ، حراست و مرمت آثار تاریخی حساسیت‌هایی وجود دارد.که مستلزم تایید کارشناسان داخلی و نیز کارشناسان یونسکو می باشد هر چند که در این چند سال به صورت دوره ای (مانند مرمت بخش هایی از ساختمان های داخلی قلعه سلاسل) این کار صورت گرفته است

این دوستدار میراث فرهنگی خاطرنشان کرد: با گذشت زمان همه‌ بناهای تاریخی فرسوده می‌شوند. بنابراین به صورت مستمر باید مرمت شوند.

منبع:ایسنای خوزستان

دبیر :شیما عباس زاده

دبیر: جلیل جعفری

خبرنگار: فاطمه فریح‌زاده

حجاب به روایت اقوام ایرانی؛

پوشش زنان بختیاری درگذر تاریخ/آنجاکه اصالت و حجاب درهم آمیخته اس

_زنان بختیاری در طول تاریخ پوشش با عفاف و حجاب خود را حفظ کرده و به جرأت می‌توان گفت لباس بختیاری‌ها در طول سالیان گذشته کم‌ترین تغییر را داشته است.

پوشش و عفاف یک گرایش فطری در جامعه است اما میزان و شکل آن رابطه مستقیمی با اخلاق و فرهنگ جوامع دارد.

در سرزمین‌های مختلف، انسان‌هایی که به ارزش‌های اخلاقی اعتقاد بیشتری داشته‌اند از پوشش کامل‌تر و متین‌تری استفاده کرده‌اند و هر قدر سطح ارزش‌های اخلاقی در آن جوامع پایین آمده، پوشش مردان و زنان نیز در سطح پایین‌تری قرار گرفته و شکل نامناسبی پیدا کرده است.

اصالت بختیاری‌ها همیشه زبان‌زد خاص و عام بوده و هست و پوششی که زنان آن‌ها بر تن دارند نشان از همین موضوع دارد

اصالت بختیاری‌ها همیشه زبانزد خاص و عام بوده و هست و پوششی که زنان آنها بر تن دارند نشان از همین موضوع دارد، زنان بختیاری در طول تاریخ پوشش خود را حفظ کرده و به جرأت می‌توان گفت لباس بختیاری‌ها در طول سالیان گذشته کم‌ترین تغییر را داشته است.

لباس زنان و مردان بختیاری عشایر سبکی از پوشش راحت و زیباست که جزئیات طراحی آن در نوع خود منحصر به فرد است، از لچک و جومه زنان تا چوقا و شلوار دبیت مردانشان که هر کدام تعریفی دارد.

زنان بختیاری از عفیف‌ترین و پاک‌دامن‌ترین زنان در طول تاریخ هستند

یک جامعه شناس در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: مسئله حجاب در اسلام اهمیت بالایی دارد.

پوشش زنان بختیاری به‌گونه‌ای است که به آن‌ها این امکان را می‌دهد که هم فعالیت‌های روزمره خود را انجام دهند و هم حجاب‌شان را حفظ کنند

حسین یوسفی با اشاره به اینکه پوشش زنان بختیاری به‌گونه‌ای است که به آن‌ها این امکان را می‌دهد که هم فعالیت‌های روزمره خود را انجام دهند و هم حجاب‌شان را حفظ کنند اضافه کرد: عفت جزئی از ذات زنان بختیاری است و با سرشت این قوم پرافتخار عجین شده است.

وی یادآور شد: زنان در فرهنگ بختیاری و دیگر فرهنگ‌ها به نام شیرزن شناخته می‌شدند و با کمال، وقار، عفت، حیا و حجاب کامل در جامعه حضور یافته و کار می‌کنند و شناخته می‌شوند، زنان بختیاری جز عفیف‌ترین و پاک‌دامن‌ترین زنان در طول تاریخ بوده و هستند.

یوسفی اضافه کرد: در این زمان نیز نوع پوشش مردان و زنان بختیاری به گونه‌ای است که خود شاهد عینی از این مسئله است که مردان و زنان بختیاری گذشتگان خود را به خوبی شناخته و راه آنان را می‌پیمایند.

زنان و دختران عشایر در زندگی روزانه، در زمان کوچ، در مهمانی‌ها و مراسم مختلف به‌ویژه در مراسم عروسی، تن‌پوش‌های رنگین خود را بر تن می‌کنند که رنگ‌ها و طرح‌های شاد و متنوع آن جلوه‌ای ویژه به محیطی که در آن حضور دارند می‌دهد.

لباس بختیاری زنان دارای نوع پارچه، دوخت، تزئینات و زیورآلات زنان ایلیاتی دارای تنوع چشمگیری است و کارکردی چندگانه دارند و مواردی همچون پوشیدگی، راحتی، شادابی و… در آن لحاظ شده است.

پارچه‌های زری و ابریشم، مخمل‌های رنگین، یراق‌های پهن، دامن‌های پرچین، سکه‌های قدیمی، منجوق و پولک‌دوزی که از ذوق و سلیقه و مهارت زیاد خبر می‌دهد، در مجموع پوشاک زنان عشایری را به‌صورت مجموعه‌ای هماهنگ درآورده است که وقار خاصی به آنان می‌بخشد.

بختیاری‌ها برای حجاب زنان خود ارزش بالایی قائل هستند

یک محقق فرهنگی در حوزه خرده فرهنگ‌های چهار محال و بختیاری و استاد دانشگاه در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: لباس زنان بختیاری از اجزای مختلفی با رنگ‌های شاد و هم‌رنگ طبیعت تشکیل شده است، در تهیه این لباس پارچه‌های مرغوبی به کار رفته و زنان هنرمند بختیاری لباس‌ها را گل‌دوزی، سکه‌دوزی، ملیله یا سرمه‌دوزی می‌کنند.

مهسا عبدالهی تصریح کرد: لباس زنان بختیاری متشکل از «جوه» (تن‌پوش زنان بختیاری پیراهنی است به نام جومه که معمولاً دو چاک در اطراف کمر دارد و بلندی آن تا زانوها می‌رسد، جومه پیراهنی آستین بلند و مچ‌دار است که نوع چاک‌دار و بدون چاک آن وجود دارد و سه دکمه بر آن می‌دوزند، بالاتنه و دامن جومه صاف و بدون چین است)، «یل» (زنان متمول بختیاری یک نوع کت کوتاه بر تن می‌کنند که از پارچه‌های گران‌قیمت تهیه و پایین آن دارای چین و پلیسه است)، «شلوار چین دار» و «جلیقه» (زنان بختیاری روی پیراهن خود جلیقه یا جلیزقه ای می‌پوشند که جنس آن از مخمل است).

‌ وی ادامه داد: «سیزن بن» (سیزن بن زنجیری نقره‌ای است که به آن سکه‌هایی وصل کرده‌اند و برای محکم کردن لچک و مینا استفاده می‌شود، بالای دو گوش روی مینا و لچک دو سر سیزن بن را نصب نموده و از پشت سر می‌آویزند)، «لچک یا کلاهک»، «مینا» (زنان بختیاری پس از گذاشتن لچک روی موها، روسری بزرگی که به آن مینا می‌گویند به سر می‌کنند).

این محقق بختیاری افزود: زنان بختیاری همین پوشش را با رنگ‌های شادتر برای عروسی استفاده کرده و حتی عروس هم با پوشش محلی در عروسی حاضر می‌شود.

عبداللهی بیان داشت: رنگ لباس زنان بختیاری عمدتاً شاد است و تنها در عزای عزیزانشان از لباس‌های با رنگ مشکی و تیره استفاده می‌کنند.

وی با اشاره به اینکه بختیاری‌ها برای حجاب زنان خود ارزش بالایی قائل هستند، ادامه داد: در بسیاری از موارد روسری زنان می‌توانست از قائله و اختلافات بزرگ جلوگیری کند.

حجاب با فرهنگ و تمدن مردم ارتباط نزدیک دارد

یک فعال حوزه تولید لباس زنان بختیاری نیز در گفتگو با خبرنگار مهر می‌گوید: لباس زنان بختیاری در طول تاریخ تقریباً دست نخورده باقیمانده است و این نشان می‌دهد زنان این منطقه از گذشته به حجاب و عفاف اهمیت خاصی می‌دادند.

مریم سلیمانی می‌افزاید: با بررسی لباس زنان بختیاری در می‌یابیم که این پوشش انس بسیاری با حجاب زنان داشته است و به زنان منطقه شخصیت و اعتبار می بخشیده است.

اگر نگاهی به تاریخ کنید حتی در زمان کشف حجاب در زمان پهلوی نیز زنان بختیاری پوشش خود را حفظ کردند و دست از ارزش‌های خود نکشیدند

وی افزود: همچنان بسیاری از زنان بختیاری حتی در شهرهای بزرگ استان از این پوشش استفاده می‌کنند و حجاب و عفاف و نحوه پوشش زنان و مردان با فرهنگ و تمدن مردم ارتباط بسیار نزدیک دارد.

سلیمانی افزود: بسیاری از زنان بختیاری حتی در شهرهای بزرگ استان از این پوشش استفاده می‌کنند و همچنان مورد توجه جدی مردم قرار دارد اگر نگاهی به تاریخ بکنید حتی در زمان کشف حجاب در زمان پهلوی نیز زنان بختیاری پوشش خود را حفظ کردند و دست از ارزشهای خود نکشیدند.

«سر هنری لیارد» سیاح انگلیسی در خاطرات خود در خصوص شجاعت، حجاب و حرمت روسری زن بختیاری می‌نویسد:

بختیاری‌ها آن‌قدر برای حجاب زنان ارزش قائلند که اگر در زمان اختلافات بزرگ، یکی از زنان طایفه پا در میانی کند قائله پایان می‌یابد.

این موضوع نشان از آن دارد که «فرهنگ بختیاری» مجموعه‌ای است به هم پیوسته که بیانگر اصالت، بزرگ‌منشی، وطن‌پرستی، وحدانیت، پاکدامنی و حجاب بوده است.

منبع : مهر

نشست بررسی نظام مسائل مرتبط با پایگاه های ملی و جهانی استان خوزستان

نشست بررسی نظام مسائل مرتبط با پایگاه های ملی و جهانی

قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی:

تاریخ خوزستان نمادی از «ایران فرهنگی» است/ برنامه‌ریزی برای تکمیل موزه منطقه‌ای خوزستان

نشست بررسی نظام مسائل مرتبط با پایگاه‌های میراث‌ملی و جهانی استان خوزستان با حضور علی دارابی قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی، عصر امروز سه‌شنبه ۱۰ مردادماه ۱۴۰۲ در سالن فجر وزارتخانه برگزار شد.

به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، در این نشست، مدیران ستادی وزارتخانه و مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان خوزستان، معاون میراث فرهنگی استان و مدیران پایگاه‌های ملی و جهانی این استان حضور داشتند.

در این نشست ۳ ساعته، پس از استماع مسائل و ارزیابی عملکردها، برای حل مشکلات تصمیم‌گیری شد. انتقال تجارب و اقدامات نوآورانه و خلاقانه‌ای که پایگاه‌ها داشته‌اند، از دیگر اهداف این جلسه بود.

محمدحسین ارسطوزاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خوزستان در این نشست یادآور شد: خوزستان به دلیل همجواری با تمدن بین‌النهرین، بهشت باستان‌شناسی است. این استان ۷ پایگاه میراث ملی و ۳ پایگاه میراث جهانی دارد.

برنامه‌ریزی برای تکمیل موزه منطقه‌ای خوزستان

دارابی در این نشست، خوزستان را مینیاتوری از ایران فرهنگی در ادوار مختلف تاریخ دانست که با توجه به اهمیت آن در حوزه میراث‌فرهنگی، این ظرفیت‌ها باید خوانش و معرفی شود.

قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور، ماهیت پایگاه‌های ملی و جهانی را در کنار پژوهش، مرمت و حفاظت، روایتگری و آموزش عنوان کرد.

دارابی، نظام‌نامه پایگاه‌ها را برنامه اقدام و عمل پایگاه‌ها عنوان کرد و اهمیت برنامه‌ریزی عملی و بازدیدهای میدانی برای رفع چالش‌ها را یادآور شد.

وی همچنین به تدوین طرح جامع آموزش برای پایگاه‌ها و تعجیل در اجرای آن تأکید کرد.

توجه به مسئولیت اجتماعی و شناسایی ظرفیت‌های استانی، تشکیل شورای عالی نظارت، معرفی بسته‌های سرمایه‌گذاری، انتخاب شعار مناسب، ارزشیابی مستمر مدیران، بازتعریف معیارها برای پایگاه‌های ملی و جهانی، تکمیل بانک اطلاعاتی و ارائه پیوست‌های فرهنگی و رسانه‌ای از دیگر نکات مورد اشاره قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی کشور در این جلسه بود.

احصاء موضوعات مربوط به اراضی کشاورزی و آلاینده‌های همجوار پایگاه‌ها و پیگیری با دستگاه‌های مرتبط از جمله مصوبات این جلسه بود.

همچنین مقرر شد برای تکمیل و افتتاح موزه منطقه‌ای خوزستان طی یک سال آتی، تلاش و برنامه‌ریزی شود

قُمِش آقامیر دزفول؛ اثری شگفت انگیز در زیر زمین

قمش (قنات) به معنی کاریز و مجرای آب زیرزمینی است که قدمتی چندهزار ساله در دزفول داشته و در گذشته برای استفاده از آب رودخانه حفاری شده اند. در خوزستان به ویژه در شهر دزفول به دلیل وجود آب‌های سطحی و جاری بودن رودخانه‌ دز، این فناوری بومی‌سازی و آب رودخانه جایگزین آب‌های زیرزمینی شد.

در دزفول مردمانش با حفر تونل‌هایی به نام «قمش» در چند کیلومتر بالاتر از شهر و از کناره رود دز آب را به‌ اندازه معین به سمت شهر هدایت می‌کردند و پس از مصارف شهری این آب مسیر خود را در خارج از شهر برای سیراب کردن زمین‌های کشاورزی ادامه می‌داد. مردم دزفول این راه دسترسی به کانال حفر شده را «سَربِطاق» می‌گفتند.

این قنات ها از منحصر به فردترین شبکه زیر زمینی آب در جهان محسوب شده که بخش عمده ای از آب مورد نیاز بخش کشاورزی، آب آشامیدنی و مصرف روزانه مردم دزفول را تامین کرده و در هشت سال جنگ نیز به عنوان پناهگاه و امدادرسانی به مصدومان مورد استفاده قرار می گرفت.

در واقع قمش در اصطلاح قدیم به تونل های آبرسان زیرزمینی گفته می شد که آب رودخانه دز را به تمام نقاط شهر می رساند و قدمت آنها به زمان عیلامیان باستان می رسد.

«سربطاق» نیز مجرایی به شکل سرداب بود که به‌ صورت مستقیم و با شیب ۴۵ درجه تا محل جریان آب به‌ وسیله پلکانی که گاه دارای ۱۰۰ پله بود پیش می‌رفت. به علت گرمای طاقت‌فرسای تابستان، قمش و سربطاق‌ها نقش بسیار مهمی در ادامه زندگی و حیات شهر دزفول ایفا کرده‌اند.

در گذشته تعداد ۱۴ سَربِطاق‌ در دزفول وجود داشته که به دلیل توسعه شبکه آب‌رسانی شهر از دهه ۴۰ شمسی به بعد کم‌کم کارکرد خود را از دست‌ داده و متروکه و بعضی حتی تبدیل به مسیر فاضلاب شدند.

در خوزستان به ویژه در شهر دزفول به دلیل وجود آب‌های سطحی و جاری بودن رودخانه‌ دز، این فناوری بومی‌سازی و آب رودخانه جایگزین آب‌های زیرزمینی شد. در دزفول مردمانش با حفر تونل‌هایی به نام «قمش» در چند کیلومتر بالاتر از شهر و از کناره رود دز آب را به‌ اندازه معین به سمت شهر هدایت می‌کردند و پس از مصارف شهری این آب مسیر خود را در خارج از شهر برای سیراب کردن زمین‌های کشاورزی ادامه می‌داد.

مردم دزفول این راه دسترسی به کانال حفر شده را «سَربِطاق» می‌گفتند.

این قنات‌ها از منحصر به فردترین شبکه زیر زمینی آب در جهان محسوب شده که بخش عمده‌ای از آب مورد نیاز بخش کشاورزی، آب آشامیدنی و مصرف روزانه مردم دزفول را تامین کرده و در هشت سال جنگ نیز به عنوان پناهگاه و امدادرسانی به مصدومان مورد استفاده قرار می‌گرفت. «سربطاق» نیز مجرایی به شکل سرداب بود که به‌ صورت مستقیم و با شیب ۴۵ درجه تا محل جریان آب به‌ وسیله پلکانی که گاه دارای ۱۰۰ پله بود پیش می‌رفت

به علت گرمای طاقت‌فرسای تابستان، قمش و سربطاق‌ها نقش بسیار مهمی در ادامه زندگی و حیات شهر دزفول ایفا کرده‌اند.

عکس:امین نظری/ایسنا

مراسم نمادین خاکسپاری شهدای کربلا - حمیدیه

بعد از واقعه کربلا کسی از ترس یزید جرات نمی‌کرد تا بدن‌های مطهر یاران امام حسین(ع) را به خاک بسپارد، تا اینکه گروهی از زنان قبیله بنی‌اسد که در غاضریه، روستایی نزدیک به فرات زندگی می‌‎کردند، نزد پیکرهای پاک امام حسین(ع) و یارانش حاضر شدند و بر آنان نماز گذاردند و آنان را به خاک سپردند. به جهت اینکه سرهای شهدا از بدنشان جدا شده بود، شناسایی و دفن شهدا برای بنی‌اسد امکان‌پذیر نبود، از این رو امام سجاد(ع) به‌صورت خارق‌العاده به‌عنوان راهنما در کربلا حاضر می‌شوند و آنها را در این امر یاری می‌کنند. امام سجاد(ع) پس از تدفین بدن مبارک پدر بزرگوارشان با انگشت مبارک روی قبر امام(ع) چنین نوشتند: «هذا قبر الحسین بن علی بن ابیطالب(ع) الذی قتلوه عطشانا غریبا؛ این قبر حسین بن علی بن ابیطالب(ع) است؛ کسی که در حال تشنگی و غربت او را کشتند.» هر ساله در شهرستان حمیدیه مراسم خاکسپاری نمادین شهدای کربلا برگزار می‌شود.

محمد آهنگر/فارس

کانال عضدی یا کانال اسکندر مقدونی!؟

یکی از شاهکارهای دیرینه معماری،مهندسی موجود خوزستان، آبراهه‌ای است که امروزه از میانه شهر خرمشهر عبور می‌کند و دست‌کم با ۲ نام «کانال عضدی» و «نهر حفار» شناخته می‌شود.

این آبراهه مصنوعی و دست‌کند بشر که به باور عموم مورخان ایرانی در قرن چهارم هجری در دوره آل بویه و زمان امارت عضدالدوله دیلمی ساخته شده (و به همین دلیل نهر/کانال عضدی خوانده شده)، با توجه به حفاری و کندن آن با عنوان «حفار» نیز موسوم شده است و از نظر کارکردی با کانال سوئز در مصر شباهت دارد، هرچند از لحاظ ابعاد عظمت کانال عضدی با طول حدودی چهار هزار و ۶۰۰ متر قابل قیاس با کانال سوئز با طول ۱۹۳.۳ کیلومتر نیست.

دو فرازی که از نظر گذشت بخش آغازین تحقیق دکتر عباس امام (خوزستان‌پژوه و استاد دانشگاه شهید چمران اهواز) در خصوص آبراهه عضدی است. وی در ضمن این تحقیق به نتایج جالبی رسیده و جهت انتشار در اختیار ایسنا قرار داده است. اکنون ادامه آن را می‌خوانید:

بازه زمانی ساخت‌وساز این آبراهه به صورت کاملا دقیق مشخص نیست، اما بیشتر مورخان زمان ساخت آن را بین ۳۰ تا ۵۰ سال برآورد کرده‌اند. هدف اصلی ساخت این سازه نیز آن بوده تا رود کارون را با طی مسیر بسیار کمتری به اروندرود (شط‌العرب) متصل کنند و احتمالا فاصله اهوازـ‌بصره کمتر شود چراکه تا پیش از ساختن آبراهه عضدی شناورها ناچار بودند با عبور از بهمن‌شیر و طی مسافتی طولانی شبه جزیره آبادان را دور بزنند و آنگاه وارد اروندرود شوند. درحقیقت، با ساخت همین آبراهه بود که منطقه عمومی آبادان امروزی به شکل جزیره درآمد. نکته اینجاست که در واقع تا پیش از احداث کانال عضدی، رود کارون پس از عبو از اهواز و روستاهای پایین دست آن، در حدود پنج کیلومتر مانده به محمره/خرمشهر به بهمن‌شیر می‌پیوسته و پس از دور زدن محلی که امروزه با نام شهر آبادان می‌شناسیم وارد اروندرود (شط‌العرب) و نهایتا خلیج فارس می‌شده است. نقش تاریخی این آبراهه در وهله نخست ایجاد تسریع بسیار در تجارت رودخانه‌ای میان اهوازـ‌محمره‌ـ‌بصره‌ـ‌خلیج فارس بوده و در وهله دوم باعث شکل‌گیری و گسترش سریع شهر محمره/خرمشهر در ساحل همین آبراهه در زمان واگذاری امتیازنامه آزادی کشتیرانی به برادران بریتانیایی لینچ در سال ۱۸۸۸ میلادی بوده است؛ تحولی که با کشف و استخراج نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۹۰۸ برای عمران و آبادی خوزستان اهمیتی دو چندان یافت. این را هم فراموش نکنیم در زمان تجاوز صدام در سال ۱۳۵۹ شمسی به ایران، وجود همین آبراهه باعث پیشگیری از سقوط شهر استراتژیک آبادان (و طبعا روستاها و شهرهای مرتبط با آن) شد.

گزارش کامل در ادامه نوشته

مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان از تاسیس و راه اندازی هنرستان هنرهای زیبا در شوشتر ( برای اولین بار در کشور) خبر داد .

حجت الاسلام والمسلمین کلاه کج با اشاره به این خبر افزود :
با پیگیری ها و رایزنی های فراوان اداره کل با وزارت خانه ، مجوز هنرستان هنرهای زیبا در شوشتر صادر شده و ثبت نام از علاقه مندان از ۱۰ مرداد ماه در شوشتر آغاز خواهد شد .

مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت :
در کشور برای نخستین بار یک شهر ( شوشتر ) به جز مراکز استانها دارای هنرستان هنرهای زیبا خواهد شد .
وی افزود : شوشتر از جمله شهرهای تاریخی باستانی و مذهبی و البته فرهنگ مدار و هنرپرور در کشور است و با توجه به ظرفیت های بسیار بالای این شهر در حوزه ی فرهنگ و هنر و با هدف پرورش و کشف استعدادهای هنری ، در رشته های مختلف هنری ثبت نام از هنرجویان آغاز و این هنرستان از اول مهر بازگشایی خواهد شد .

کلاه کج در ادامه خاطر نشان کرد :
راه اندازی هنرستان هنرهای زیبا با هدف آموزش صحیح هنر توسط اساتید مجری و کاربلد و پرورش نسلی نو در عرصه ی هنر ، بدون شک تحولی عظیم در حوزه فرهنگ و هنر شوشتر رقم خواهد زد و افق های پیش روی فرهنگ و هنر این شهرستان را روشن تر خواهد ساخت .

مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان ضمن قدردانی از پیگیری های آقای سپهریان معاونت هنری اداره کل و همراهی و همکاری آقای حمیدی نژاد مدیر کل آموزش و پرورش استان در تاسیس هنرستان هنرهای زیبای شوشتر بیان داشت :
چهار رشته برای سال نخست این هنرستان در نظر گرفته شده و ان شاالله با تلاش و همت اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شوشتر و اداره آموزش و پرورش این شهرستان ، از ابتدای مهر ماه ، کلاس ها در شوشتر برگزار می گردد .

دبیر شورای فرهنگ عمومی استان خوزستان گفت : عناوین چهار رشته هنری و شرایط دقیق ثبت نام علاقه مندان با هماهنگی با اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان به زودی اعلام خواهد شد ؛ همچنین در نظر داریم تا آیین افتتاحیه ی این هنرستان را با حضور مسئولین کشور ، استان ، شهرستان و مردم و هنرمندان ، در شوشتر برگزار نماییم .

تعزیه شوش و حر در روز عاشورا

شهر شوش به عنوان کانون عزاداران و عاشقان اباعبدالله الحسین(ع) در ایام تاسوعا و عاشورای حسینی، محل برگزاری بزرگترین تعزیه و شبیه خوانی کشور است.

در این آیین واقعه کربلا به صورت تعزیه و شبیه خوانی با حضور هزاران نفر از عزاداران و سوگواران حسینی از نقاط مختلف استان خوزستان و دیگر استان‌های کشور به تصویر کشیده شد.

این آیین که سابقه بیش از صد ساله دارد و در میراث ملی کشور نیز ثبت شده است در روز عاشورا اجرا می‌شود.

در این آیین باشکوه، تعزیه خوانان در قالب اشعار فصیح فارسی و عربی به بیان وقایع عاشورای سال ۶۱ هجری می‌پردارند.

ریشه و تاریخ شبیه خوانی بیت چریم در شهر حر از توابع شهرستان شوش به بیش از دو قرن می‌رسد

، تعزیه‌ ملی ﺑﺰﺭﮒ شهر ﺷﻮﺵ نیز در نوع خود بزرگ‌ترین ﺗﻌﺰﯾﻪ ﻣﯿﺪﺍﻧﯽ ﺩﺭ ﺳﻄﺢ ﻛﺸﻮﺭ به شمار می‌رود،

یا حسن: تعزیه حسینی در شوش و شهر حر از قدیمی‌ترین تعزیه نمایشی است تعزیه‌خوانی در شهر شوش از سال ۱۲۸۵ (ه ش) با تعداد دو نفر در نقش‌های امام حسین (ع) و حضرت عباس (ع) به‌صورت صامت و بدون کلام شروع شد، دو نفر از اهالی شوش در بین عزاداران محرم با پوشیدن لباس رزم تعزیه در میان عزاداران حاضر می‌شدند و عزاداری با مداحی و سینه‌زنی برگزار می‌شد کم‌کم تعزیه از حالت صامت خارج شد و اشعاری در بین نقش‌ها ردوبدل شد، با آمدن باستان شناسان و گروهای حفاری آثار باستانی در کاخ آپادانا، بسیاری از کارگران همراه با مردم شوش در حرم دانیال نبی (ع) عزاداری می‌کردند و نسخه‌ها (دیالوگ) تعزیه نیز نوشته شد البته انحرافات و خرافاتی هم در اشعار بود که بعد از انقلاب این موضوع توجه قرار گرفت و با راهنمایی شهید «حسن دانش» امام‌جمعه وقت شوش اشعاری که در شأن امام حسین (ع) نبود حذف شد و اشعاری توسط «حاج محمدعلی محول» سروده شد که بعدها همان اشعار به همت «علیرضا یا حسن» تجدیدنظر شد و نسخه‌های امروزی تدوین شد.(گفتگوی یاحسن با خبرگزاری فارس)

مراسم شبیه واقعه کربلا و عزاداری امام حسین (ع) در این منطقه ریشه تاریخی دارد. به گفته ریش سفیدان این محل ابتدا این مراسم توسط شیخ فرحان، شیخ غافل و شیخ فارس ابن شیخ سالم از قبیله آل کثیر تیره (بیت چریم) بر پا می‌شد.
شاید برای بسیاری جای سئوال باشد که این مراسم شبیه خوانی های میدانی که به زبان عربی در نقاط مختلف استان برپا می شوند از کجا سرچشمه گرفتند. «شیخ غافل» از برجسته ترین شخصیت هایی بود که اقدام به معرفی و راه اندازی شبیه خوانی کرد. برخی به مراسم شبیه خوانی «دایره» نیز می گویند چون بازیگران در یک میدان وسیع ایفای نقش می کنند و مردم به صورت دایره گرد آنان حلقه می زنند.

شیخ غافل که تباری شوشی داشت به همراه یکی از روحانیون منطقه «بیت چریم» که اکنون شهر حر نام گرفته به عراق سفر کرد. در ۱۲۲۴ هجری قمری مصادف با ۱۱۸۱ هجری خورشیدی، آئین شبیه خوانی را در شهر «حله» از نزدیک دید. شیخ غافل مجذوب این مراسم شد و با دقت آن را از اول تا پایان نظاره گر شد. پس از اتمام شبیه خوانی تصمیم گرفت که همین مراسم را برای مردم دیار خودش اجرا کند.

شیخ پس از زیارت عتبات به دیارش بازمی گردد. اهالی محل و خانواده به استقبالش می آیند. اصولا رسم بود هر کسی به زیارت ائمه برود با خود سوغات و هدایایی برای بسیاری از نزدیکان بیاورد اما شیخ این‌بار به همه گفت که «امسال برایتان سوغاتی متفاوتی دارم». سپس دستور داد همه بزرگان «بیت چریم» شب هنگام در مضیف حاضر شوند.

صدای هاون و کوبیدن قهوه و عطرِ قهوه خبر از یک نشست جدی می داد. ریش سفیدان از عشایر مختلف در مضیف جمع شدند تا شاهد سوغاتِ جدیدِ شیخ باشند. شیخ شروع به سخن می کند، ماجرای دیدنِ شبیه خوانی حسینی در حله را برای همه مردم محل تعریف می کند و از همه می خواهد از سال آینده چنین برنامه ای را در این دیار برپا کنند.

مخالف و موافقان نظرات خود را اعلام می کنند تا اینکه محرم سال بعد از راه رسید و اولین شبیه خوانی حسینی به رهبری شیخ غافل آل کثیر در منطقه روستایی ِ بیت چریم برپا شد. سال به سال به شهرت این شبیه خوانی افزوده شد تا اینکه همه مردم خوزستان با شنیدن شبیه خوانی یاد این منطقه و شوش می افتند. همه میراث دارِ این شخصیت حسینی و ارزشی شدند. گفته می شود مردم دو روز قبل از نقاط مختلف استان خود را به این منطقه می رساندند تا اطراف میدان شبیه خوانی برای خود جایی دست و پا کنند.

سال‌ها گذشت، منطقه بیت چریم بزرگ تر، پرجمعیت‌تر و تبدیل به شهر شد. نام شهر را به علت داشتنِ قدیمی‌ترین مراسم شبیه خوانی«شهر حر» نامیدند.

این مراسم به صورت موروثی توسط فرزندان شیخ ادامه پیدا کرد تا اینکه به شخصی به نام «شیخ خلف» رسید. در دوره شیخ خلف ابزار و وسایل مدرن وارد شبیه خوانی شدند و مدیریت شیخ سنگین‌تر شد. میکروفون، بلندگو و مترجم شکل و شمایل جدیدی به شبیه خوانی دادند. شیخ سرانجام پس از چند سال مدیریتِ این مراسم، در میدان شبیه خوانی و در حین مدیریت، بر زمین افتاد و بعد از چند روز از دنیا رفت.

شبیه خوانی شهر حر در دهه ۶۰ و بعد از مرگ شیخ خلف بن حیدر به شورای برگزاری شبیه خوانی منتقل و از حالت موروثی خارج شد. در سال های آخر حکومت شاهنشاهی، اجازه برگزاری به متولیان نداد تا جایی که این مراسم برای چند سالی تعطیل شد. پس از مدتی اولین تاثیر از شبیه خوانی شهر حر را روستای پائین دست یعنی روستای «سید محمد تفاخ الهدامه» گرفت.تعزیه شوش با قدمت بیش از یک قرن، بزرگ ترین مراسم تعزیه خوانی میدانی کشور است که با ۸۰۰ بازیگر و ۷۲ مجلس، واقعه عاشورا را به تصویر می کشد. تمام متون این تعزیه به زبان فارسی است و در مدت ده ساعت در روز عاشورا اجرا می شود.

منبع:

خبرگزاری مهر

خبرگزاری فارس

صدای شوش

عکس: معصومه بویری

آیین مقتل خوانی دهه اول محرم در شوشتر

مقتل خوانی از دیرباز از مهم ترین جلوه های بیان مصائب جانسوز واقعه کربلا بوده است. روایت واقعه کربلا با هدف زنده نگاه داشتن اهداف متعالی قیام امام حسین(ع) علیه جور و ستم سالیان متمادی، توسط شیعیان در مناطق گوناگون ایران انجام می شده است.
برای نمونه در مسجد آل طیب شهر شوشتر مقتل خوانی از دیرباز تا کنون پابرجا است. سبک مقتل خوانی خاص شوشتر، احتمالاً اولین بار توسط آیت الله آقا سید محمد مهدی آل طیب رواج یافته و هرساله در دوازده شب اول ماه محرم برگزار می شود. این سبک به مسجد آل طیب اعتبار ویژه ای بخشیده و آن را به گفته اهل فن «پایتخت مقتل خوانی خوزستان و کشور » قرار داده است.

این مراسم از سوی اهالی شوشتر و شهرهای اطراف چندان مورد استقبال قرار می گیرد که مساجد، حسینیه ها، منازل، کوچه ها و خیابان های اطراف مسجد سرشار از جمعیت می شود.

در مراسم مقتل خوانی مسجد آل طیب سنت های خاص عزاداری مردم شوشتر مربوط به چند صد سال پیش نیز اجرا می شود که در هیچ جای دیگری جز این مسجد برگزار نمی شود. از اواخر دوره قاجار تا کنون، تنها در چهار سال، به دلیل ممنوعیت برگزاری مراسمات مذهبی در دوره پهلوی اول این مراسم ممنوع شد.

آیین سنتی «زفاف القاسم» در خرمشهر

آیین سنتی «زفاف القاسم» در خرمشهر هرساله در شب هشتم محرم برگزار میشود عزاداران به یاد شهید جوان واقعه کربلاحضرت قاسم(ع) عزاداری میکنند.

فرید حمودی

چلاب زنی شب تاسوعای حسینی - دزفول

یکی دیگر از آداب و آئین‌های دهه اول محرم در شهر دزفول آئین چلاب زنی است، این آئین در حقیقت به نوعی شیوه متفاوت از سینه زنی است که در جنوب ایران بیشتر مرسوم است، افراد به صورت دایره وار در کنار یکدیگر ایستاده و هر یک دست خود را بر شانه نفر بعدی می‌گذارند بدین ترتیب یک حلقه انسانی تشکیل می‌شود که در مرکز آن مداح قرار گرفته و با مداحی آهنگی خاص را مطرح و زمزمه می‌کند و سایر اعضا نیز با شیوه و ریتم خاص سینه‌زنی خود مداح را همراهی می‌کنند.

امین نظری /ایسن

ا

سینی‌گردانی حضرت قاسم(علیه‌السلام) در اهواز

یکی از جلوه‌های عشق و ارادت مردم خوزستان به صاحب این روزها، حضرت اباعبدالله‌الحسین(ع)، آیینی است که به سینی‌گردانی حضرت قاسم(ع) شهرت دارد. این آیین در نقاط بسیاری از استان خوزستان برگزار می‌شود و به سبب قدمتی که میان مردم بندر ماهشهر دارد، به نام مردم این شهر به ثبت ملی رسیده است.

آئین سنتی سینی گردانی حضرت قاسم (علیه‌السلام)، فرزند امام حسن مجتبی (علیه‌السلام) هر ساله در هشتم ماه محرم برگزار می‌شود؛ این آئین که با عنوان عروسی قاسم نیز یاد می‌شود در استان‌های مختلف ایران از جمله خوزستان طی آداب و رسوم خاصی برگزار می‌شود.

مراسم عروسی قاسم در اکثر شهرهای خوزستان در روز هشتم ماه محرم برگزار می‌شود. به این مراسم در زبان محلی «عرس القاسم» می‌گویند. مراسم عروسی حضرت قاسم مردانه و زنانه برگزار می‌شود. مجلس زنانه معمولاً در یکی از خانه‌های محل یا حسینیه اجرا می‌شود؛ به این صورت که یک حجله نصب می‌شود و هنگام اجرای مراسم، بانوان سینی‌های خود را در تاریکی که فقط شمع‌های سینی روشن هستند به دور حجله می‌چرخانند و سایر بانوان با سینه‌زنی آن‌ها را همراهی می‌کنند.

محتویات این سینی‌ها عبارت بود از پارچه سبز که نماد پاکی و قداست است و همچنین لباس رزم اهل بیت(ع) در روز عاشورا که به رشادت یاران امام حسین(ع) اشاره دارد. حنا، نماد زینت و آراستگی برای عروس در زمان قدیم و اشاره به دامادی حضرت قاسم در واقعه عاشورا دارد. شمع نمادی از روشنایی و پاکی و جاودانگی است و به مظلومیت یاران امام اشاره دارد.

گلاب نیز نماد تازگی و طراوت و نماد باروری و تداوم زندگی است و به ازدواج حضرت قاسم(ع) در واقعه عاشورا اشاره دارد. برگ‌های گل یاس یا به نام محلی «موم»، نماد راستی، صداقت، عشق، دوستی و معصومیت است که به عشق پاک و معصومیت حضرت قاسم(ع) اشاره دارد. اسپند(اسفند) نیز برای جلوگیری از چشم زخم در این سینی‌ها گذاشته می‌شود. محتویات دیگر سینی‌ها شامل تنقلاتی همچون کیک و کلوچه، بیسکوییت، شیرینی، میوه و... است که بین کودکان تقسیم می‌کنند.

بعد از تزیئن سینی‎ها، آن‌ها را به ردیف قرار داده و با پارچه سبز روی سینی‌ها را می‌پوشانند.

به رسم دیرینه و هرساله به یاد این جوان شهید دشت کربلا به صورت نمادین مراسم «سینی حضرت قاسم» در شامگاه هشت محرم برگزار می‌شود

در سینی‌ها مشکل‌گشا، شمع، گلاب، حنا، شیرینی و میوه می‌گذارند، روی آن را با پارچه سبز می‌پوشانند و بالای سر گذاشته و عزاداری می‌کنند. محتویات سینی‌ها معمولاً با نذورات کسانی که نذرشان در سال‌های قبل برآورده شده پر می‌شود. قبل از بر سر گذاشتن سینی، فانوس‌های آن‌ها با نیت و نذر مردم روشن می‌شوند و سپس برای بازگشایی از کار، گره‌های دور سینی را باز می‌کنند.

این آیین به شماره ۱۴۴۵ در تاریخ ۱ مهر ۱۳۹۶ در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس ثبت شد.

عکس : سید خلیل موسوی/مهر

عزاداری یوم العباس در اهواز

مراسم "یوم العباس" همزمان با روز هفتم ماه محرم و طبق سنت دیرینه مردم عرب خوزستان، با مشارکت گسترده عزاداران سید و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام و بیاد حماسه آفرینی علمدار کربلا، قمر بنی هاشم حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام در منطقه عین دو اهواز برگزارشد.

عکس:محمد آهنگر /فارس

مراسم آیینی میدان یا مجلس روضه خوانی زنان عرب

مِیدان، مراسمی آیینی از شیوه­‌های عزاداری زنان عرب در جنوب خوزستان است که در بخش‌هایی از آن زنان در حالت ایستاده و با ضربآهنگی تند، سینه زنان روایت مصیبتی از مصائب کربلا را از زبان مُلایه می‌شنوند. اجرای این مراسم آیینی در شهرهای جنوبی و عرب نشین خوزستان، در مناسبات سوگواری­ (مجالس روضه­ زنانه) به خصوص ایام محرم و صفر و در سوگ مرگ عزیزان مرسوم است. در این مراسم پوشش زنان به خاطر احترام به ساحت مقدس امام حسین«ع» با حجابی کامل و با استفاده از لباسی بلند که کفش را می پوشاند بوده که این پوشش با شِیلِه و عَبایه تکمیل می‌شود. از دیگر اجزای غیر ضروری این پوشش می‌توان به ثوب یا لباس توری مانند تزئین شده اشاره کرد که در مراسمات سوگواری به گونه‌ای کاملا سیاه توسط زنان میانسال و پیرزنان استفاده می‌شود. نکته قابل ذکر اینکه در حال حاظر، جوان‌ترها نیز با انجام تزئیناتی بر این پوشش، به شکل مدرن و امروزی تر از آن استفاده می‌کنند. مراسم آیینی میدان به شماره 2530 در تاریخ 28/10/1400 و به عنوان یکی از مواریث ناملموس کشور تحت عنوان شیوه عزاداری زنان عرب در خوزستان در فهرست آثار ناملموس به ثبت رسیده است.

مجلس روضه خوانی زنان عرب معمولا با حضور زنان میانسال و پیرزنان هر محله و کوچه برگزار می‌شود. پیش از آغاز مراسم، دختران جوان وظیفه پذیرایی و رسیدگی به عزاداران حسینی حاضر در مجلس را به عهده گرفته و مجلس گردانی می‌‌کنند. این افراد به صورت خودجوش و بدون وابستگی یا قرابت خانوادگی با صاحب مجلس و تنها به خاطر خدمت به میهمانان امام حسین «ع» انجام وظیفه می‌‌کنند.

پس از پذیرایی اولیه که عموما چای زعفران و دارچین از ملزومات اصلی است، روایت مصائب کربلا توسط شخصی تحت عنوان، مُلایه انجام می‌گیرد. شرح این روایت در سه بخش « نَعی یا بیان سوزناک ، لَطُم یا سینه زنی نشسته و آرام و میدان یا سینه زنی تند و ایستاده » صورت می‌گیرد که هر کدام از این مراحل در قالب شعری خاصی برگزار می‌شود.

منبع: ایلنا/بهنام رضایی مالمیر

سینه زنی سنتی بوشهری

سینه زنی سنتی بوشهری نوعی عزاداری منحصر به فرد است و چون از دل برمی آید، بر دل می نشیند.
، عزاداری ماه محرم برای مردم جنوب نه عادت بلکه یک فرهنگ است که ازکودکی درذهن و زبان و سینه آنها ریشه می دواند و تا پایان عمر همراه و همرازشان می ماند.

این عزاداری برای جنوبیها یک سنت است، سنتی که مظهر وحدت و نماد هویت ملی و مذهبی آنهاست و وقتی این شهر در آستانه محرم قرار می گیرد، کودک وپیرش می کوشند تا بیش از پیش و گرم تر از همیشه بر سینه بزنند.

در این مراسم عزاداری با سنج و دمام آغاز می‌شود. سنج و دمام نشانه خبر کردن مردم برای واقعه و رخدادی مهم است.

پس از سنج و دمام بوق به صدا در می‌آید. بوق از جنس شاخ نوعی گوزن است و زیبایی ظاهری خاصی نیز دارد.

پس از چند لحظه دمام‌ها با ریتم خاص به صدا در می‌آیند و سنج‌ها نیز خود را با دمام هماهنگ می‌کنند

سپس همه چیز برای آغاز سینه زنی آماده می‌شود. در سینه زنی سنتی بوشهر، سینه زن‌ها به صورت دایره‌ای حلقه‌ای را تشکیل می‌دهند و به صورت مواج و دایره‌ای به سینه زدن مشغول می‌شوند.

پیشخوان یا سرخوان مراسم نوحه خوانی را شروع می‌کند. در ابتدای مجلس خردسالان و جوانان و دست اندرکاران گرد پیشخوان در وسط محل برگزاری مراسم حلقه‌ای دایره شکل را تشکیل می‌دهند که به آن بر یا بر حیدری می‌گویند.

در مراسم سینه زنی عده‌ای مسئول تنظیم بر‌ها می‌باشند. سینه زن‌ها برای رعایت نظم و فاصله لازم با دست چپ قسمت راست کمر همدیگر را می‌گیرند و با دست راست سینه می‌زنند.

حلقه‌های سینه زنی رفته رفته بزرگتر می‌شود تا جایی که برای دیگر سینه زن‌ها به ترتیب بر‌های جدید ایجاد می‌شود.

سینه زن‌ها که همزمان و با جلو و عقب بردن پا‌ها برای دورخوردن بر سینه‌های خود می‌کوبیدند و با همسرایی در جواب نوحه‌ی پیشخوان او را همراهی می‌کنند. معمولا هنگام همخوانی سینه زده نمی‌شود.

پس از تشکیل چند دور و افزایش نسبی سینه زن ها، نوحه خوان اصلی کار خود را آغاز می‌کند.

نوحه خوان اصلی پس از اجرای چهار یا پنج نوحه مختلف زیرواحد، زمانی که ریتم سینه زنی و نوحه به اوج می‌رسد، پس از حدود ده تا دوازده ضربه سینه زنی با گفتن واحد، دستوری را برای سینه زن‌ها صادر می‌کند.

به پیروی دستور واحد فقط یکبار آن هم با جلو آوردن پا‌های راست به سینه زنی می‌پردازند. به این ترتیب ضربه‌های سینه زنی به نصف تقلیل می‌یابد. پس از واحد نوحه خوانی و سینه زنی به اوج می‌رسد و سینه زنان به ویژه ان‌هایی که در بر‌های داخلی دایره حضور دارند با هم دست‌ها را به سوی بالا دراز کرده و هنگام جلو آوردن پا‌ها با خم نمودن بدن محکم به سینه‌های خود می‌کوبند.

وحه هایی که در آیین عزاداری خوانده می شود باید با حرکات دست و پا همخوانی داشته باشد، از این رو افراد مجرب،حلقه هایی درونی دسته های سینه زننده را تشکیل می دهد که شکلی منحصر به فرد دارد و بیشتر از اشعار غزل و دستگاه چهارگاه در نوحه بوشهری استفاده می شود.

سینه زدن بوشهری در پایان آیینی دارد که برخی آن را ˈیزلهˈ یا ˈحیدریˈ می نامند و دارای ریتم تندی است و جوانان با شرکت در آن، احساسات خود را به نمایش می گذارند.وحه هایی که در آیین عزاداری خوانده می شود باید با حرکات دست و پا همخوانی داشته باشد، از این رو افراد مجرب،حلقه هایی درونی دسته های سینه زننده را تشکیل می دهد که شکلی منحصر به فرد دارد و بیشتر از اشعار غزل و دستگاه چهارگاه در نوحه بوشهری استفاده می شود.

سینه زدن بوشهری در پایان آیینی دارد که برخی آن را ˈیزلهˈ یا ˈحیدریˈ می نامند و دارای ریتم تندی است و جوانان با شرکت در آن، احساسات خود را به نمایش می گذارند.

در شب هفتم ماه محرم و در عزاداری امام حسین (علیه‌السلام) و یاران ایشان در دشت نینوا مراسم سینه‌زنی بوشهری در مسجد امام سجاد (علیه‌السلام) اهواز برگزار شد.

سید خلیل موسوی

به بهانه ثبت ملی بافت تاریخی شیراز..دروازه شوشتر

نقشه قدیمی از محلات و دروازه های تاریخی شهر شیراز که دروازه ای به نام شوشتر نام گذاری شده است.
.
برای آنهایی که در شیراز زندگی می کنند و یا لااقل رفت و آمدی به این شهر دارند دروازه کازرون نامی آشناست نامی که قدمت تاریخی دارد و در بافت قدیمی شهر قرار گرفته است.
زمانی نه چندان دور دروازه کازرون یکی از دروازه های شش گانه شیراز بوده است و در کنار دروازه های اصفهان ، قرآن ،سعدی ،شاه داعی الله ،قصابخانه محل تردد کسانی بوده است که از سمت بوشهر و کازرون به شیراز رفت و آمد داشته اند.

شیراز در تقاطع مهم ترین راه‌های ارتباطی شمال به جنوب و شرق به غرب كشور قرار دارد و در دوران هخامنشیان در مسیر شوش به تخت جمشید و پاسارگاد بود. در دوران ساسانیان نیز راه ارتباطی شهرهای مهمی مانند بیشاپور، گور و استخر به شمار می‌رفت. برای ورود به این مسیرها نیاز به ساخت دروازه بود و در زمان عضد الدوله دیلمی هشت دروازه در شیراز به نام‌های استخر، سلم، كوار، فهندژ، شوشتر، غسان، منذر و بند آستانه ساخته شد که دروازه شوشتر بعدها به دروازه کازرون شهرت یافت.
در دوره زندیه كریم خان زند حصار شیراز را كوچكتر کرد و تعداد دروازه‌های داخل حصار را به شش دروازه رساند اما دروازه کازرون (شوشتر) همچنان در این شهر حفظ شد.
ایـــن دروازه در جنـــوب شـــیراز و در نزدیکـــی بقعـــه ســـید تاج الدیـــن غریـــب (ع) قرار داشـــته اســـت و بـــه دلیل رفـــت آمد مـــردم و مســـافرین بـــه ســـمت کازرون و شوشـــتر، دروازه را دروازه کازرون و شوشـــتر نیـــز نامگذاری کرده بودند

مقدســـی جغرافیدان قـــرن چهارم هجری قمری در کتاب بافت تاریخی شـــیراز ایـــن دروازه به اســـم دروازه شوشـــتر نام برده اســـت

چون از این دروازه ســـابقا به شـــهرهای خوزســـتان می رفتند وشوشتر به عنوان پایتخت خوزستان بود از ایـــن لحـــاظ دروازه غربـــی شـــهر کـــه از آن بـــه شوشـــتر خوانـــده شـــد

ولی بعدها که خوزســـتان از حیطه تصـــرف و نفوذ حکمرانان فارس خارج شـــد و شـــهر کازرون به جای شـــهر باســـتانی بیشـــاپور اهمیت و اعتباری کامل یافت، به کازرون تغییر نام داد حمدالله مســـتوفی در اواخـــر دوره اتابکان در کتابش ایـــن دروازه بـــه دروازه کازرون نام برده اســـ

این محدوده امروز مسیر ارتباطی مهمی به شمار می‌رود و از مراکز اصلی خرید میوه و تره بار در شیراز است.

پ.ن:

بافت تاریخی شیراز با وسعت ۳۶۰ هکتار به عنوان یکی از ارزشمندترین بافت‌های مسکونی تاریخی ایران شناخته شده است؛ این بافت ترکیبی منحصربه‌فرد از کوچه پس کوچه های قدیمی، خانه‌ها و بناهای قدیمی است که همه امکانات زندگی فردی و اجتماعی را دارد.

جلسه شورای ملی ثبت آثار تاریخی و فرهنگی وزارت میراث‌فرهنگی، با دستور کار بررسی پرونده ثبت ملی بافت تاریخی شیراز روز دوشنبه - دوم مرداد ۱۴۰۲- با حضور علی دارابی قائم مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی، مصطفی پورعلی مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی، حسین عباسی مهر مدیر پایگاه بافت شیراز و علیرضا قلی نژاد مدیر پیشین بافت تاریخی شیراز و از کارشناسان میراث فرهنگی در وزارت میراث فرهنگی، گرشگری و صنایع دستی تشکیل و پس از بررسی پرونده، بافت تاریخی شیراز در فهرست آثار ملی ثبت شد.

خبرگزاری رضوی گزارش می‌دهد؛

یوم العباس، میراث عاشورایی مردم خوزستان

اهواز- در وصف صیانت از تشیُع علوی و منهجِ عاشورایی مردم خوزستان همین بس که در برهانی روشن، مقام معظم رهبری در سال ۷۶ و طی سفر به خوزستان، اهواز را بندرگاه "صدور تشیع" معرفی و نام نهادند.

عاشورا در خوزستان و اهواز عرصه تبلور عشق و دلدادگی به خاندان نبوت و امامت، کانون تجسم سنت‌ها، آیین‌های عزاداری و سوگواری مردم عرب در رثای سید و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین و نقطه پیوند مستحکم فرهنگ و هویت عرب اهوازی با تشیع و تعالیم تابناک مکتب اهل بیت می‌باشد و به همین دلیل و برهان روشن مقام معظم رهبری در سال ۷۶ و طی سفر به خوزستان، اهواز را بندرگاه "صدور تشیع" معرفی و نام نهادند.

قدمگاه‌های رضوی و پیشینه‌یِ شیعی
معرفی حاکم اهواز از سوی ائمه اطهار حتی در زمان استقرار دولت های اموی و عباسی و آثار قدمگاه و اقامت امام رضا علیه‌السلام در محله عامری کنونی و همچنین وجود شهر تاریخی عسکر مکرم در شمال اهواز بعنوان زادگاه دانشمندان بزرگ و مرکز علمی جهان اسلام در قرن های سوم تا پنجم هجری همه بر صبغه شیعی اهواز قدیم - که تا بصره عراق امتداد داشت- و باور عمیق مردمان آن به مکتب اهل بیت (ع) در دوره‌های مختلف تاریخی پس از ظهور اسلام دارد.
این‌ها صرفاً جلوه‌ای از پیشینه وداد و حب مردم این دیار به محمد و آل محمد (ص) است.

شاعر امام رضا (ع) در خوزستان و تکیه‌های پرتعداد
وجود شاعران بزرگ و نامدار پرورش یافته در مدرسه عاشورا همچون ابن سکیت دورقی اهوازی، دعبل خزاعی تا ملافاضل سکرانی، شیخ ابراهیم دیراوی، سید شعاع فاخر، علی عباس حزباوی، عزیز فیصلی و ... نوحه‌های نغز و پر محتوا، اشعار حماسی، مقتل‌خوانی‌، توزیع نذری در طول ایام دهه‌ محرم، برپایی حسینه‌ها و تکیه‌های پرتعداد بویژه در خرمشهر. آبادان و اهواز، برگزاری سه بار مراسم روضه و خطابه در حسینه‌ها و مساجد مرکزی شهرها و روستاها طی دهه نخست محرم، تعزیه‌های تاریخی در روستای خلف الحیدر شوش، برپایی مواکب پذیرایی از عزاداران، تنها نمونه‌ها و مصادیق اندکی از انبوه مظاهرِ فرهنگ عاشورایی در اهواز و سایر مناطق خوزستان است.
اما آنچه بیش از همه برجستگی داشته و مردم عرب خوزستان و اهواز در طول قرن های اخیر آن‌را پاس و گرامی می‌دارند "یوم العباس" یا همان روز هفتم محرم می‌باشد.

یوم‌العباس، روزی برای شموخِ علمدار کربلا
همه می‌دانیم حادثه کربلا در سال ۶۱ هجری صرفا در نیم‌روز عاشورا و در بازه زمانی صبح تا اقامه نماز ظهر رخ داده و امام حسین علیه‌السلام و ۷۲ تن از یاران با وفایش طی آن به فیض شهادت نائل شدند اما شیعیان و پیروان ثارالله در راستای تکریم مقام شهدای عاشورا، روزهای دهه نخست محرم را به نام اصحاب و اهل بیت سیدالشهدا نامگذاری کرده‌اند که از جمله آن مردم عرب خوزستان ، روز هفتم را به "یوم العباس" و مناسبتی جهت تجلیل و گرامی‌داشت مقام شامخ فقیه آل علی حضرت ابوالفضل العباس علیه‌السلام قرار داده‌اند.
در یوم العباس و یک شب پیش از آن مجالس حسینی و نوحه‌ها به نام و مناقب قمر بنی‌هاشم زینت می‌یابد و سینه‌زنی‌ها سنگین تر و روضه‌ها حماسی‌تر می شود.

شعارها و تحدیات قمر بنی‌هاشم
شعارها و تحدیات حضرت ابوالفضل در روز عاشورا علاوه بر تحریک عواطف، روح ایستادگی، شهامت و شهادت را در وجود عزاداران مجالس علمدار کربلا زنده می‌کند. جملات و مقاطعی همچون :

*"یا نَفسُ مِن بَعد الحسین هُونی فَبَعده لاکُنت ان تَکُونی*

*هذا حسین شارب المَنون و تشرَبین بارِد المَعینی*

*هَیهات ما هذا فِعال دینی ولا فِعال صادقُ الیقینی*

راه‌اندازی دسته‌ها (دایره)
کفالت زینب، گفتگوی شمر ابن ذوالجوشن با ابوالفضل در نزدیکی خیمه زینب کبری سلام الله علیها، حمل آب به اردوگاه امام حسین ، شجاعت کم نظیر، شهادت مظلومانه و حکایت فرزندان ام البنین از موضوعات مهم مجالس روضه خوانی در شب هفتم و یوم العباس می‌باشد. راه‌اندازی دسته‌ها (دایره) عزاداری در سطح محلات شهری و معابر روستایی از جمله مظاهر دیگر یوم العباس در خوزستان و اهواز است.

دلدادگی عباسی از عامری تا کوت عبدالله
آن هنگام که روز هفتم محرم فرا می رسد از ساعات اولیه بامداد تا غروب آفتاب در نقطه نقطه اهواز و سایر شهرهای خوزستان شور، شوق و نشاط خاصی برای خدمت و سوگواری شکل می گیرد از کوی عامری، صخیریه، آسیه آباد، حصیرآباد تا آخراسفالت و کوی مشعلی و کوت عبدالله و از بروال تا زرگان اسباب پخت و پز برپا و هزاران ولیمه، موکب توزیع نذورات و مجالس سوگواری برگزار می‌شود. مسجد و حسینیه حاج احمد عامری و مسجد خیری کوی عامری، حسینیه معشوری، مسجد امام رضا و حسینیه شیخ حسین در آسیه‌آباد و مساجد ابوالفضل و امام حسن حصیراباد به کانون جوشش عواطف و احساسات جوانان مومن و دلداده مکتب عاشورا و مدرسه کربلا تبدیل و صحنه‌های ماندگاری برای ابراز محبت به آل الله ترسیم می‌گردد.

لشکرآباد و رفیش پیشتازِ یوم‌العباس
جوانان لشکراباد در شامگاه روز هفتم ماه محرم براساس سنت دیرینه مردم عرب اهواز، مراسم عزاداری ویژه "یوم العباس" را برگزار می‌کنند. نوحه خوانی به سبک سنتی با نوای گرم "سالم صافی" و سینه‌زنی "چلاب" از جلوه‌های مراسم یوم العباس در منطقه رفیش بود. در این روز جوانان لشکر آباد خاطرات گذشته را در ذهن‌ها زنده می کنند تا سنت‌ها و فرهنگ عاشورایی اهوازی‌ها در کتاب زرین تاریخ این سرزمین ماندگار شود.

ابراز محبت به ساحت ساقی تشنه‌لبان
در ملاشیه، عین ۲ ، کوی علوی، سیاحی و ... هر ساله بزرگترین موکب عزاداری در راستای ابراز محبت خالصانه به ساحت ساقی تشنه لبان نینوا با مشارکت چند هزاری نفری خصوصا جوانان، راه‌اندازی می شود و مردم ولایت‌مدار این محلات مناسبت روز هفتم را گرامی می‌دارند‌

نوستالژی روضه‌های مُلاثانی
در ملاثانی روضه‌های بیادماندنی شیخ جابر ساعدی‌منش در مسجد صاحب الزمان (عج) با اشعار زنده یاد شیخ عبدالامیر فتلاوی مانند "شد ابوفاضل و شل اطرادها" ، "دعا ابن الزیاد للقائد السردال......" و همچنین مجالس پرمحتوا و نغز زنده یاد شیخ یاسر عماره از نوستالژی‌های ماه محرم بویژه جوانان دهه های ۵۰ ، ۶۰ و ۷۰ می‌باشد.

میراث ماندگاری که باید ثبت و صیانت شود
خلاصه اینکه روز هفتم از جمله میراث‌های ماندگار عاشورایی اهوازی‌ها و سایر مردم عرب خوزستان می‌باشد که انتظار می‌رود سازمان میراث فرهنگی و گردشگری نسبت به ثبت "یوم العباس در اهواز" بعنوان بخشی از فرهنگ ناملموس اقدام و از مظاهر عاشورایی مردم خوزستان پاسداری نماید. چنانچه در آغاز سخن آمد، مقام معظم رهبری به استناد همین پیشینه حب آل‌الله که در مردم عرب خوزستان موج می‌زند و آن را سال‌های سال صیانت کرده‌اند، در سال ۷۶ و طی سفر به خوزستان ، اهواز را بندرگاه "صدور تشیع" معرفی و نام نهادند.
از این روی، تسریع در فرآیند ثبت این روز معنوی و تاریخی، مصداق و شاخص التزام عملی به واسلام و ولایت فقیه برای متولیان میراث فرهنگی چه در سطح وزارت و چه در سطح دستگاه اجرایی استان به‌شمار می‌آید

منبع:خبرگزاری رضوی/نعیم حمیدی

سه سنگ ، کولکی و مشعل­‌گردانی آیین های سنتی محرم در بهبهان

در بهبهان مانند دیگر شهر‌ها آداب و رسوم خاصی برای اجرای مراسم عزاداری در ماه محرم وجود دارد که برخی از آن­ها مانند سه سنگ ، کولکی و مشعل­‌گردانی منحصر به فرد بوده و به ثبت ملی نیز رسیده است.

آیین‌های محرم در بهبهان از گذشته‌های دور تاکنون همواره پرشور و حال برگزار می‌شده، مذهبی بودن شهر و وجود علما و مراجع بزرگ و از همه مهمتر امامزاده‌های عظیم‌الشأن موجب شد که مردم این شهر کهن در برگزاری مراسم عزاداری سیدالشهدا (ع) و یارانش نهایت ارادت خود را ابراز کنند.

سه سنگ

پایان سینه‌زنی در بهبهان نقطه اوج عزاداری است که به آن سینه‌زنی سه سنگ می‌گویند.

دسته‌های سینه‌زنی در بهبهان ورود و خروج خود را به صحن امامزاده با شور و حرارت خاصی آغاز و پایان می‌کنند که شیوه ورود آن‌ها به صحن امامزاده را «کولکی» و سبک سینه‌زنی هنگام خروج از امامزاده را «سه سنگ» می‌نامند.

نکته‌ی حائز اهمیت در عزاداری بهبهانی‌ها، نحوه ورود و خروج دسته‌های عزاداری در امامزاده‌هاست؛ به‌گونه‌ای که به هنگام ورود به صحن امامزاده دسته‌های عزادار در قالب گروه‌ها (حلقه‌ها)ی چهار نفری کمر همدیگر را گرفته و با ریتم و‌آهنگی خاص که به آن "کولکی” می‌گویند با سردادن اشعار شورانگیزی همچون: شب قتل است که احوال ندارد زینب، همچو مرغی که پر و بال ندارد زینب یا: ای بی برادر زینب، بی یار و یاور زینب، و یا چگونه من آب روان بنوشم صدای العطش رسد به گوشم و سروده‌هایی از این قبیل، وارد صحن مطهر امامزاده می‌شوند و پس از نوحه‌خوانی و سینه‌زنی آرام و به هنگام خروج از امامزاده با زدن نوعی سینه که به آن "سه سنگ” می‌گویند از صحن امامزاده خارج می‌شوند.

طریقه سینه‌زنی سه سنگ نیز به این صورت است که عزاداران روی زانو می‌نشینند و نوحه‌خوان به‌ آرامی نوحه می‌خواند؛ تا جایی که نوحه وی اوج می‌گیرد و با گفتن کلمه "علی” سینه‌زنان سه بار محکم و متوالی به روی سینه خود می‌زنند و در چندین نوبت این شیوه تکرار می‌شود، سپس در پایان نوحه، نوحه‌سرا با گفتن صلوات، از عزاداران می‌خواهد که امامزاده را ترک کنند.

نوحه مخصوص این سبک سینه‌زنی منسوب به قدیمی‌ترین نوحه‌سرای بهبهان، یعنی میرزا شوقی بهبهانی است. او به درخواست اهالی محله پهلوانان بهبهان نوحه جدیدی می‌سراید که به سه سنگ معروف شد و مورد توجه گروه‌های مختلف سینه‌زنی در بهبهان قرار گرفت. محلات کاروانسرا، پهلوانان و حضرت شاهزاده فضل، محله‌هایی از بهبهان هستند که اهالی آن مشهورترین سینه‌زنی‌های «سه سنگ» را برگزار می‌کنند.

گزارش کامل در ادامه نوشته