خوزتوریسم

کت های دزفول

کت‌های دزفول در دل صخره‌های کنار رودخانه حفر می شوند. درگذشته اغلب برای فرار از گرمای طاقت‌فرسای تابستان مورد استفاده مردم بودهاند.

دیواره‌ کت‌ها ارتفاعی بین دو تا چهار متر داشته و سقف آن‌ها به وسیله سنگ‌های ریز و درشت که به شکل‌ طبیعی زمین می‌باشند، تزیین شده‌اند. مساحت کت‌ها بسته به امکان توسعه و کاربرد آنها از پنج مترمربع شروع شده و تا بیش از ده مترمربع نیز حفر می‌شوند.

با وجودی که استان خوزستان یکی از گرم ترین استان های کشور است اما در شمال این استان و شهرستان دزفول ، عبور رودخانه دز از وسط این شهر، تفریحگاه های متنوعی برای فصول گرم سال فراهم نموده که آن را از سایر شهرهای این استان متمایز می نماید و در فصول گرم سال نیز می تواند علاوه براستفاده مردم این شهر و شهرهای اطراف، مقصد گردشگری سایر هموطنان علاقمند به طبیعت و تفریحات تابستانه باشد، تجربه ای که در نوع خود منحصر به فرد می باشد. یکی از این تفریحات اقامت درحفره های غار مانندی هستند که در کنار ساحل رود دز حفر شده اند و در بین مردم دزفول به کت (kat) مشهور هستند.

کت‌های دزفول در دل صخره‌های کنار رودخانه حفر می شوند. درگذشته اغلب برای فرار از گرمای طاقت‌فرسای تابستان مورد استفاده مردم بودهاند. دیواره‌ کت‌ها ارتفاعی بین دو تا چهار متر داشته و سقف آن‌ها به وسیله سنگ‌های ریز و درشت که به شکل‌ طبیعی زمین می‌باشند، تزیین شده‌اند. مساحت کت‌ها بسته به امکان توسعه و کاربرد آنها از پنج مترمربع شروع شده و تا بیش از صد مترمربع نیز حفر می‌شوند.

در گذشته که وسایل خنک کننده مانند امروز وجود نداشت مردم دزفول برای فرار از گرمای هوا در تابستان و هم چنین استفاده از آب رودخانه دز، شنا کردن در آن و لذت بردن از محیط، این فضاها را در صخره‌های مجاور رودخانه دز ایجاد کرده‌اند و به آن‌ها پناه می‌بردند.

امروزه کت ها همچنان محبوبیت خود را حفظ کرده‌ و به محلی تفریحی با کارکرد گردشگری تبدیل شده‌اند. مردم بسیاری از شهرهای مختلف، به خصوص شهرهای با آب و هوای گرم در تابستان به شهر دزفول آمده و ساعاتی از شبانه‌روز را درون این کت‌ها ودر کنار ساحل زیبای رود دز می‌گذرانند.

شبیه بودن فضای درون کت ها به غار و نزدیکی به رود موجب می شود، اقامت در این کت ها در طول گرمای روز برای مردم بدون استفاده از هیچ گونه وسایل برقی و خنک کننده و برای فرار از زندگی ماشینی ، دلپذیر و لذت بخش باشد. علاوه بر آن در محل‌هایی که عمق رود مناسب است با رعایت نکات ایمنی شنا در رودخانه تفریحی بسیار لذت بخش است. همچنین مجاورت با رود دز فرصت استفاده از قایق سواری و انواع ورزش های آبی دیگر نظیر جت اسکی، ماهی گیری و ... را فراهم می آورد.

علاوه بر فصل تابستان در ایام نوروز نیز این کت‌ها جاذبه‌ی خاصی برای مهمانان نوروزی دارند چرا که در کمتر شهری همچین مجموعه ای کنار رودی زلال چون دز شکل گرفته است به همین سبب استقبال خاصی از آنها می شود.

منبع: خبرگزاری‌میراث‌فرهنگی
عکس: مهدی عاملی

سرای جهانی افضل شوشتر

در خطه جنوب کشور گنجینه‌ پنهانی به نام خوزستان وجود دارد که در دورن خود شهرها و روستاهایی با قدمت تاریخی و کهن پروانده است.

در این استان بناهای تاریخی و باستانی بسیار زیادی وجود دارد که هر کدام از آن‌ها یادگار یکی از دوران حکمرانی فرمانروایان ایرانی است.

شوشتر یکی از شهرهای شمالی خوزستان است که بر اساس گفته‌ تاریخ شناسان داخلی و خارجی آثار باستانی کشف شده در این شهرستان بیش از هفت هزار سال قدمت دارند و این شهر زیبا و تاریخی را به یکی از گنجینه‌های تاریخی کشور تبدیل کرده است.

هر قدمی که در این شهر زیبا و خوش آب وهوا بردارید با انبوهی از خانه‌ها و بناهای تاریخی مواجه می‌شوید که قدمت آن‌ها به دوران هخامنش تا قاجاریه بر می‌گردد.

بناهای سر به فلک کشیده آجری با درب‌های چوبی قدیمی به همراه درکوب‌های زنانه و مردانه دیدگان هر بیننده‌ای را دقایق طولانی به خود جذب می‌کند.

شوشتر را بیشتر به سازه‌های آبی آن که ثبت جهانی شده و از عجایب معماری باستانی ایران نیز محسوب می‌شود می‌شناسند اما در این گزارش به جلوه‌های دیگری از این شهر اسرار آمیز می‌پردازیم.

یکی از بناهای تاریخی این شهر کهن "سراها" هستند که همچنان بخشی از پیکره و هستی بازارهای شوشتر را تشکیل می‌دهند .

کاروان سرای افضل شوشتر یکی از سراهای قدیمی شوشتر است که قدمت آن به دوران قاجاریه برمی‌گردد.

سرای افضل در دوره قاجاریه در حاشیه محله دلدل توسط خاندان افضل ساخته شده است.

خاندان افضل از خانواده‌های معروف و قدیمی شوشتر هستند که شغل آن‌ها تجارت بود و کاروانسرای افضل که بخش از مجموعه افضل است به این خاندان تعلق دارد. آدرس دقیق امروزی این سرای زیبا و تاریخی ضلع غربی خیابان طالقانی کوچه سنگ فرش است.

بنایی زیبا با قامتی استوار که همچون نگین الماس در این شهر خوش آب و هوا می‌درخشد. این بنای تاریخی در گذشته به دلیل مطبوع بودن آب و هوا یکی از مکان‌های مهم برای جمع آوری و توزیع غلات بود که مردم با انباشته کردن غلات خود در این سرا از فاسد شدن غلات جلوگیری می‌کردند.

معماری این بنا بسیار زیبا و با ظرافت خاصی طراحی و ساخته شده به گونه‌ای که معماران سبک آن را جز معماری‌های سنتی دسته بندی کرده‌اند.

این بنا مساحتی بالغ بر هزار متر مربع با یک بخش آجری نوساز در ضلع جنوبی به مساحت ۳۵۰ متر دارد.

بعد از عبور از راهرویی طولانی وارد فضای حیاط می‌شویم، حیاطی نسبتا بزرگی که بنای آن به سبک معماری دوره‌ای ساخته و اتاق‌های آن در سه جهت شمالی، شرقی و غربی بنا شده‌اند در واقع که سبب شده اتاق‌ها از سطح حیاط مرکزی ۵۰ تا ۷۰ سانتی‌متر بالاتر باشد.

جلوی اتاق‌ها ایوان‌هایی به پهنای یک متر و اندی همچون بالکن‌های امروزی محل رفت و آمد و حرکت هستند در واقع معماری داخلی کاروانسرا شامل زیرزمین، همکف و نیم طبقه‌ای در بالای سازه همکف بوده که زیر زمین سرای افضل دارای در دو بخش شبستان و شوادان با یک اتاق و فضایی حجره مانند است و بالای پنجره‌های زیرزمین با استفاده از یک سنک یک تکه به طور خاص و تماشایی تزئین شده و با چرخشی در سرا وجود سازه‌هایی مانند ایوان و تارمه‌ها در بنا به طور معمول و رایج استفاده شده است.

سردر ورودی، سطوح دیوارهای داخلی و ستون‌های آجری با تزئینات شبه مقرنس زیبایی این بنای تاریخی را چند برابر کرده است. سرای افضل جز معدود بناهای تاریخی است که از هرگونه تخریب و دگرگونی مصون مانده است و امروزه مردم این سرای تاریخی را محل تولید و توزیع صنایع دستی شوشتر می‌شناسند به طوری که در این بنای آجری بیش از ۴۰ غرفه فروش و کارگاه صنایع دستی وجود دارد.

کاروان سرای افضل در سال ۱۳۸۱ به شماره ۷۹۴۰ به ثبت ملی رسید؛ این سرا هرسال در ایام نوروز میزبان خیل عظیمی از گردشگران داخلی و خارجی است و در طول سال نیز به علت معماری منحصر به فردی که دارد یکی از پروژه‌های تحقیقاتی دانشجویان هنر و معماریان می باشد.

این سرا و منتخبی از کاروانسراهای ایران در فهرست میراث‌جهانی یونسکو در سال ۱۴۰۱ قرار گرفته است

منبع:تسنیم

برداشت گل روستای شبیشه حمیدیه

گلهای سنبل، زنبق و همیشه بهار از جمله گل‌هایی هستند که در استان خوزستان، با رنگ‌ها و عطرهای بینظیرشان، نویدبخش آغاز فصل بهار محسوب می‌شوند.

این گل‌ها در اواخر زمستان و با نزدیک شدن به اسفندماه، آخرین ماه سال، در باغ‌های سرسبز روستای شبیشه، از توابع شهرستان حمیدیه، به شکوفایی می‌رسند.

باغداران محلی در این زمان، با شور و نشاط خاصی، برداشت گلهای زیبا و خوشبو را آغاز می‌کنند و طبیعت منطقه را با رنگهای زنده و جذابشان زینت می‌بخشند

ساخت مضیف مهمان خانه مردم عرب

مضیف سازه ای بسیار زیبا است که ازنی وحصیر ساخته شده و قدمت آن به هزاره چهارم قبل از میلاد همزمان با دوره سومری ها بر می گردد.

بر اساس یافته های باستان شناسی بین النهرین قدمت سازه هایی مانند مضیف به دوره سومری‌ها و هزاره چهارم قبل از میلاد برمی‌گردد.
اتاق پذیرایی در خانه های شیوخ و بزرگان عرب مضیف یا محل ضیافت نامیده می شود.

در مضیف مراسم ویژه ای شامل: قهوه خوری، شب نشینی، مشورت و راهنمایی در خصوص ازدواج و جلوگیری از اختلافات خانوادگی و طایفه ای انجام می شود.

مضیف سازه ای است که در ساخت آن از مصالحی همچون نی، خشت و گل استفاده می شود.

بر اساس نقش مهرها و نقوش ظروف باستانی بدست آمده در کاوشهای باستانشناسی از بین النهرین و تمدن سومر در جنوب عراق، این سازه در مناطق جنوبی با نی و حصیر و با مصالح کاملا گیاهی ساخته شده است که به آن بیت القصب میگفتند که به نظر می رسد همین مضیف امروزی باشد هر چند مطمینا در طول زمان کارکرد و مفهوم آن تغییراتی داشته است اما دور از ذهن نیست که این سازه مربوط به مناطق تالابی می باشد.
این سبک خانه سازی قدمتی ۵۵۰۰ ساله در حورالعظیم هویزه و جنوب عراق و شادگان دارد.

بر روی نقش برجسته های و الواح بدست آمده در کاوشهای باستان شناسی می توان سازه ی مذکور را مشاهده نمود. یکی از این نقش برجسته ها در موزه لوور فرانسه قرار دارد، که بخشی از یک ظرف آیینی شامل نقش یک بیت القصب(مضیف امروزی) با دو گاومیش در اطراف آن است که مربوط به ۳۵۰۰ ـ ۳۴۰۰ ق.م. می باشد.

آسمانه ی مضیف منحنی شکل و تعداد ستونهای آن فرد می باشند، این مساله به دو دلیل میتواند باشد اول نقش سازه ای و نیارشی آن و دوم ریشه در آیین ها و اعتقادات اعراب دارد.

استراکچر مضیفی که با نی ساخته می شود، محکم و با تاب آوری زیاد بوده و در مقابل زلزله و نیروهای برشی و کشش بدلیل مفصلی بودن اتصالات در آن، نسبت به نمونه ی ساخته شده با خشت و گل، مقاومتر
درب ورودی مضیف رو به قبله ساخته میشود تا مهمان بر این اساس جهت قبله را بتواند تشخیص دهد و همچنین دارای ارتفاع کمی بوده تا وقتی اشخاص به آن وارد شوند به نشانه ی احترام و ادب در برابر بزرگان قدری خم شده و درواقع نوعی احترام گذاشتن به افراد حاضر می باشد.
در وسط فضای مضیف یک اجاق با نام «موگد» برای مراسم قهوه‌خوری قرار میدهند که این مراسم با آداب ویژه ای اجرا می شود.

تحقیق از: نجلا درخشانی _ کارشناس ارشد مرمت و احیا بناها و بافت های تاریخی

عکس:میلاد حمادی/تسنیم

هنر چوقا بافی

چوقا که با نام­ های عبای دهقانی و چوخا نیز شناخته می­ شود بالاپوشی است که مردان قوم بختیاری مانند پالتو بر روی پیراهن آستین­ بلند یا کت می ­پوشند. این بافته‌ی سنتی هنر دست زنان توانمند ایل بختیاری است و یکی از صنایع ­دستی شاخص استان خوزستان چهار­محال و ­بختیاری به شمار می­ رود.

این بافته به نوعی نماد و سمبل ایل محسوب می­ شود. شکل این قبا راسته و بدون آستین است و قد آن تا سر زانو­ها می­ رسد. جنس آن از پشم طبیعی گوسفند و به رنگ سیاه و سفید است.

چوقا که خطوط موازی مشکی بر زمینه سفید آن زیبایی منحصربه ­فردی به آن بخشیده از کهن ­ترین لباس ­های اقوام ایرانی است.

برخی از اهل فن وجود دو رنگ سیاه و سفید را در این تن ­پوش نمادی از خیر برای رنگ سفید و شر برای رنگ سیاه دانسته ­اند و از آنجا که خط ­های سفید از پایین به بالا می­ آیند و خط ­های سیاه از بالا به پایین می ­روند آن را بیانگر پیروزی خیر بر شر می­ دانند. برای بافت چوقا از دستگاه نساجی سنتی استفاده می­ شود.

بافت این تن­ پوش بدون هیچ الگو، مدل، طرح یا نقشه و تنها بر اساس حافظه‌ی ذهنی بافته می ­شود.

برای بافت یک چوقای متوسط، حدود یک کیلوگرم نخ پنبه ای و یک کیلوگرم خامه‌ی پشمی به کار می­ رود

. چوقا برای مردم بختیاری از جایگاه ویژه ­ایی برخوردار است، هر زمان فردی از دنیا برود در غم از دست­ دادن او مردان ایل چوقا از تن بیرون می­ کنند و به هنگام جشن، مراسم عروسی و رقص معروفِ دستمال مردان ایل با پوشیدن چوقا در مراسم حضور پیدا می ­کنند.

در ادبیات شفاهی قوم بختیاری به نمونه­ هایی از چوقا­بافی بر­می­ خوریم که خود نشان از اصالت و ریشه ­دار بودن این هنر اصیل دارد: "چوقا بعد بارون دی نی خُم" یعنی "چوقا پس از باران نمی­خواهم" که به معنی آن است به لطف بی­ه نگام نیازی ندارم

. واژه‌ی چوقا در بخشی از ترانه­ ها هم وجود دارد که بازتاب عشق به وطن است: "بختیاری زادیم چوقای موری به وروم" (من پسری از قوم بختیاری هستم که چوقا به تن دارم) "گربوه روز تفاق مرجون ایدم سی کشورم" (اگر دشمن قصد تجاوز به کشورم را داشته باشد جانم را هم فدا می­کنم).

چوقاهای بافته شده در استان خوزستان و چهار محال و بختیاری از بهترین نوع چوقاست که هر طایفه از ایل سعی دارد آن را به ­شکل مرغوب تری عرضه کند.

در حال حاضر بهترین نمونه‌ی چوخا متعلق به طایفه‌ی کیارسی کیومرثی (مورزی) است. چوقا با قدمت ۱۵۰ ساله در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

قابل ذکر است که روستای شوکل حاجی‌وند در اندیکا استان خوزستان به عنوان روستای ملی چوقابافی به ثبت رسیده است

.اغلب زنان روستای شوکل حاجیوند در شهرستان اندیکا به کار بافت چوقا مشغول هستند و بیشتر آنان فنون بافت این پوشش را نسل به نسل فراگرفته‌اند و به نسل‌های بعدی نیز منتقل کرده و می‌کنند.

عکس:مرضیه رزاززاده/ایمنا

آبشار آرپناه لالی

آبشارهای آرپناه یا آبشارهای کسد در ۴۵ کیلومتری شمال شرقی شهرستان لالی قرار دارد و از مکان‌های دیدنی و توریستی شهرستان لالی است که دارای باغ‌ها و درخت‌های سرسبز است. چشمه بزرگی که از دل کوه سرازیر می‌شود در مسیر خود به شکل آبشار درآمده است که با طی مسیری طولانی و پیوستن به آب چشمه تلوک(بی بی ترخان) و چشمه آب شور(سور) در پایین دست به رود کارون می‌ریزد. قرار گرفتن این مکان در بین کوه‌ها و وجود خود آبشار باعث خنکی نسبی این مکان در تابستان‌ها شده است.

عکاس: مهناز دژبان - ایسنا خوزستان

طبیعت روستای«مال آقا»

مال آقا روستایی در شهر قلعه تل از توابع شهرستان باغملک یکی از مناطق خوش آب و هوای خوزستان می‌ باشد. این روستای گردشگری در منطقه ‌ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه‌ ای مواج و سرد از کنار آن می ‌گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است.

این روستای گردشگری در منطقه ‌ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه‌ ای مواج و سرد از کنار آن می ‌گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است.

همه ساله خصوصاً در دو فصل بهار و تابستان ده ها هزار نفر از اقصی نقاط خوزستان و استان های همجوار برای گذراندن اوقات فراغت و سیاحت به این مکان خوش آب و هوا سفر می‌کنند. از جاذبه ‌های طبیعی این روستا می توان به آبشار زیبای شیوند، درختان انار، چنارهای سر به فلک کشیده و گیاهان محلی در حاشیه رودخانه را نام برد. همچنین می توان به آثار تاریخی این منطقه که شامل کتیبه ‌های سنگ نوشته به جا مانده از دوران مصریان ملقب به بردگپ (سنگ بزرگ) و همینطور آثار باقیمانده از خانه ‌های ساخته شده در دل کوه، اشاره کرد.

یکی دیگر از دیدنی ‌های این منطقه زیبا که به بهشت خوزستان شهرت دارد، یک سازه کهن آبیاری در کنار روستا است که در گویش محلی آن را “بیاره” و در اصطلاح علمی، فلوم (Flume) می‌نامند. این سازه سنتی برای انتقال آب از محل هایی که گسستگی در مسیر وجود داشته باشد ساخته می‌ شود. این سازه در فصول بهار و تابستان پوشیده از گیاه “پر سیاوش” می‌شود و منظره زیبایی به وجود می ‌آورد. علاقمندان دیدار این روستای زیبا از شهر باغملک که به سمت مال آقا حرکت می کنند با پشت سر گذاشتن شهر قلعه تل و طی حدود چهار کیلومتر راه با دیدن تپه ها و کوه ها و نسیم خنک کوهستان و جنگل های انبوه بلوط، گویی وارد دنیایی متفاوت شده اند. کمی جلوتر، روستای تمبی با قدمتی چند هزار ساله و بافتی زیبا در دل کوهستان در مقابل دیدگان گردشگران قد علم می کند

عکس: ایرنا

.

"شیوند" خوزستان منطقه ای زیبا و بکر در دل کوههای منگشت

اهواز- ایرنا- آبشار شیوند بهشتی پنهان در پس کوه های منگشت که تاکنون بکر و دست نخورده باقی مانده است. روستاهای شیوند از سه روستای بزرگ شیوند، نوشیوند و پشت آسیاب به فاصله ۱ کیلومتر از یکدیگر و به شکل یک سه گوش قرار دارند، به گونه ای که رودخانه شیوند از میان این سه روستا رد می شود. آبشار 90 متری شیوند نیز از دل کوه ، فاصله ای حدود ۴ کیلومتر را می پیماید و به دریاچه سد کارون 3 می ریزد.

عکس : حمیدرضاترابی فرد

آرامگاه یعقوب لیث صفاری

آرامگاه یعقوب لیث صفاری که از مکان‌های دیدنی دزفول به شمار می‌رود، با گنبد مخروطی شکل دندانه‌دار در قسمت شمال‌شرقی روستای شاه‌آباد، در ۱۰ کیلومتری جاده دزفول به شوشتر در استان خوزستان، در میان یکی از مهم‌ترین محوطه‌های تاریخی ایران یعنی خرابه‌های شهر جندی شاپور قرار دارد، وجود گورستانی با سنگ قبرهای باستانی در اطراف مقبره گواهی بر قدمت این اثر دارد. گنبد مخروطی شکل آرامگاه از بهترین نوع گنبدهای مخروطی واقع در خوزستان است. جلال و زیبایی نمای گنبد از دور کاملا جلوه‌گر این است که روزی این بقعه برای شخصی بزرگ بنا شده است. بنای آرامگاه از یک ورودی برخوردار است و سطح داخلی آرامگاه را از سطح بیرونی آن جدا می‌کند. سازه اصلی بنا خشت خام است و نقوش برجسته و ملات گچ و خاک دارد. آرامگاه یعقوب لیث صفاری چندین بار بازسازی شده و بنای آن متعلق به دوران سلجوقیان تا قاجاریان می‌باشد. در واقع قدیمی‌ترین قسمت‌های آن متعلق به دوران سلجوقیان است.

عکس: امین نظری- محمدمهدی عاملی/ایسنا

طبیعت شهرستان شوش

شهرستان شوش در شمال استان خوزستان واقع شده است. این شهر تاریخی علاوه بر قدمت چند هزار ساله دارای طبیعتی بکر و آب و هوای خوب در فصل‌های پاییز، زمستان و بهار است. عبور سه رودخانه از شهرستان شوش دانیال و وجود جنگل‌های حفاظت شده کرخه و دز زیستگاه بسیاری از گونه‌های جانوری است. عبور رودخانه کرخه از غرب، رودخانه دز از شرق و رودخانه شاوور از مرکز شوش، طبیعت زیبایی به این شهرستان بخشیده است.

عکس: سید حامد موسوی